मध्यपूर्वेतील युद्धामुळे भारताच्या व्यापाराला मोठा धक्का; मालवाहतूक महागणार, महागाई वाढण्याचा धोका

व्यापाराच्या मार्गांवर संकट

अमेरिकेच्या आणि इराणमधील वाढत्या संघर्षांमुळे मध्यपूर्वेतील हॉर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) सध्या व्यावसायिक जहाजांसाठी जवळपास बंद झाली आहे. या मार्गावरून जगातील सुमारे 20% तेल आणि 20% एलएनजी (LNG) ची वाहतूक होते. यामुळे जागतिक पुरवठा साखळीवर (Supply Chain) मोठा परिणाम झाला आहे.

मालवाहतूक खर्च गगनाला भिडला

या परिस्थितीमुळे मालवाहतुकीचे दर 20-30% नी वाढले आहेत. तर, हवाई मार्गाने होणाऱ्या मालवाहतुकीचा खर्च तब्बल 400% नी वाढला आहे. MSC आणि Maersk सारख्या मोठ्या शिपिंग कंपन्यांनी बुकिंग थांबवले असून, जहाजे केप ऑफ गुड होप (Cape of Good Hope) मार्गे वळवली आहेत. यामुळे प्रवासाला 15-20 दिवस अधिक लागत आहेत. याचा फटका भारतीय निर्यातीला बसत असून, विशेषतः नाशवंत वस्तू आणि औषध उत्पादनांना विलंब आणि खर्चवाढीचा सामना करावा लागत आहे.

कच्च्या तेलाच्या दरात वाढ, रुपयावर दबाव

या संघर्षाचा थेट परिणाम कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) दरांवर झाला आहे. ब्रेंट क्रूडचे दर $77 प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचले आहेत. जर हॉर्मुझची सामुद्रधुनी बंद राहिली, तर हे दर $100 च्या पुढे जाण्याची शक्यता आहे. भारताची जवळपास अर्धी कच्चे तेल आयात (अंदाजे 15 ते 20 लाख बॅरल प्रतिदिन) याच मार्गाने होते. तेलाच्या वाढत्या दरांचा परिणाम भारताच्या चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) वाढवू शकतो, तसेच महागाई वाढण्यासही हातभार लावू शकतो. रुपयाही (Rupee) या घडामोडींमुळे कमकुवत झाला आहे.

भारताची ऊर्जा सुरक्षा धोक्यात

भारताची ऊर्जा सुरक्षा (Energy Security) या संकटांमुळे धोक्यात आली आहे. भारताची सुमारे 40-50% कच्चे तेल, एलएनजी (LNG) आणि एलपीजी (LPG) ची आयात हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतून होते. जहाजं केप ऑफ गुड होप मार्गे वळवल्याने ये-जा करण्याचा वेळ आणि खर्च दोन्ही वाढत आहेत. याचा फटका बासमती तांदूळ, चहा आणि कृषी उत्पादनांसारख्या भारतीय निर्यातीला बसू शकतो.

भविष्यातील आव्हाने

जागतिक स्तरावर मंदीची शक्यता असताना, लॉजिस्टिक्स खर्चात झालेली ही वाढ भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी चिंतेची बाब आहे. FFFAI सारख्या संस्था सरकारसोबत मिळून यावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न करत आहेत. भविष्यात अशा प्रकारच्या भू-राजकीय तणावाचा सामना करण्यासाठी भारताला आपल्या पुरवठा साखळीत (Supply Chain) अधिक लवचिकता आणण्याची गरज आहे.