पश्चिम आशियातील तणावाचा भारतीय विमानसेवेला फटका! एअरलाइन्सनी लादला ₹399 चा इंधन सरचार्ज

पश्चिम आशियातील तणावपूर्ण परिस्थितीमुळे भारतीय एअरलाइन्सना त्यांच्या उड्डाण मार्गांमध्ये बदल करावे लागत आहेत. वाढत्या एव्हिएशन टर्बाइन फ्युएल (ATF) दरांना सामोरे जाण्यासाठी कंपन्यांनी इंधन सरचार्ज लावण्याचा निर्णय घेतला आहे.

पश्चिम आशियाई मार्गांवर समायोजन

Air India आणि Air India Express पश्चिम आशियातील शहरांकडे आपली उड्डाणे वाढवत आहेत. 11 मार्च 2026 रोजी त्यांनी जेद्दाह, मस्कत आणि UAE साठी 58 विमानांचे नियोजन केले आहे. नागरी उड्डाण महासंचालनालय (DGCA) या बदलांमध्ये सक्रिय भूमिका बजावत आहे. त्यांनी आगमन आणि निर्गमन स्लॉटचे व्यवस्थापन केले आहे. UAE आणि सौदी अरेबियासाठी उड्डाणे करणाऱ्या विमानांसाठी मस्कत आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला पर्यायी मार्ग म्हणून मान्यता दिली आहे. IndiGo आणि SpiceJet सारख्या इतर कंपन्याही नेटवर्कमध्ये बदल करत आहेत.

इंधन सरचार्ज आणि मार्जिनवरील दबाव

एव्हिएशन टर्बाइन फ्युएल (ATF) हा विमान कंपन्यांच्या एकूण खर्चाच्या 35-40% इतका मोठा भाग असतो. पश्चिम आशियातील भू-राजकीय तणावामुळे ATF च्या किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. या वाढत्या खर्चाची भरपाई करण्यासाठी, Air India आणि Air India Express 12 मार्च 2026 पासून सर्व नवीन देशांतर्गत तिकिटांवर ₹399 चा इंधन सरचार्ज लावणार आहेत. हा सरचार्ज देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय मार्गांवर टप्प्याटप्प्याने लागू करण्याची योजना आहे. याआधी मार्च 2026 च्या सुरुवातीला याच प्रकारच्या तणावामुळे वाढत्या ATF दरांच्या भीतीमुळे भारतीय विमान कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी घसरण झाली होती.

IndiGo ची लवचिकता वि. SpiceJet चे संघर्ष

भारतातील प्रमुख एअरलाइन्सच्या आर्थिक आरोग्यात मोठी तफावत दिसून येत आहे. InterGlobe Aviation (IndiGo), जी देशातील सर्वात मोठी एअरलाइन आहे, तिला 25 विश्लेषकांकडून 'Buy' रेटिंग मिळाली आहे. त्यांची सरासरी 12 महिन्यांची टार्गेट प्राईस ₹5,732.80 आहे. Q3 FY26 मध्ये IndiGo चा नेट प्रॉफिट 78% ने घसरून ₹550 कोटी झाला असला तरी, कंपनीचे मार्केट कॅपिटलायझेशन सुमारे ₹1.87 लाख कोटी आहे. IndiGo ने डिसेंबर 2025 मध्ये मोठ्या प्रमाणात Operational disruptions अनुभवल्या, ज्यामुळे हजारो विमानांना उशीर झाला. कंपनीचे CEO Pieter Elbers यांनी वैयक्तिक कारणास्तव 11 मार्च 2026 रोजी राजीनामा दिला असून, संस्थापक Rahul Bhatia तात्पुरते CEO म्हणून पदभार सांभाळतील.

याउलट, SpiceJet गंभीर आर्थिक संकटात आहे. 11 मार्च 2026 रोजी शेअरची किंमत सुमारे ₹13.66 होती. MarketsMojo कडून 'Strong Sell' रेटिंगसह विश्लेषकांचा 'Sell' कल आहे. कंपनीचे मूलभूत घटक कमकुवत आहेत, ज्यात नकारात्मक पुस्तकी मूल्य आणि घसरण विक्री यांचा समावेश आहे. कंपनीचा P/E रेशो नकारात्मक आहे, जो सतत होणारे तोटे दर्शवतो. SpiceJet चे मार्केट कॅपिटलायझेशन सुमारे ₹2,000 कोटी आहे. Q2 FY26 मध्ये कंपनीला ₹621 कोटींचा निव्वळ तोटा झाला होता.

ऐतिहासिक संदर्भ आणि मॅक्रो ट्रेन्ड्स

पूर्वीही पश्चिम आशियातील भू-राजकीय अस्थिरतेचा भारतीय विमान वाहतूक कंपन्यांच्या शेअर्सवर थेट परिणाम झाला आहे. उदाहरणार्थ, 2 मार्च 2026 च्या सुमारास, वाढलेल्या संघर्षाच्या बातम्यांनंतर InterGlobe Aviation 6.25% आणि SpiceJet 5.72% घसरले होते. क्रूड ऑइलच्या किमती $110 प्रति बॅरलच्या वर गेल्यास, त्याचा एअरलाइन्सच्या शेअर्सवर नकारात्मक परिणाम होतो. मात्र, 10 मार्च 2026 रोजी तणाव कमी होण्याची आशा वाढल्याने, IndiGo आणि SpiceJet चे शेअर्स 8% पर्यंत वधारले होते. भारताचे विमान वाहतूक क्षेत्र 2030 पर्यंत जगातील तिसरे सर्वात मोठे बाजार बनण्याचा अंदाज आहे. हे क्षेत्र पश्चिम आशियाई हवाई मार्गांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे.

स्ट्रक्चरल कमकुवतपणा आणि धोके

SpiceJet ची बिकट आर्थिक परिस्थिती भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्रासाठी सर्वात मोठा धोका आहे. नकारात्मक पुस्तकी मूल्य, सतत घसरणारी विक्री आणि प्रचंड कर्ज यामुळे कंपनीवर मोठा ताण आहे. IndiGo साठी, विश्लेषकांचे मत सकारात्मक असले तरी, त्याचा उच्च P/E रेशो भविष्यातील मजबूत वाढीच्या अपेक्षा दर्शवतो. तथापि, Yield growth मध्ये घट, Operational complexities आणि अस्थिर इंधन दर यामुळे या वाढीला आव्हान मिळू शकते. कंपनीच्या नुकत्याच झालेल्या नफ्यात घट आणि मागील disruptions, तसेच Sector-wide cost pressures आणि मागणीतील चढउतार यांचा सामना करावा लागत आहे. भू-राजकीय तणाव कायम राहिल्यास, FY2025-26 साठी अंदाजित निव्वळ तोटा वाढू शकतो.