Whalesbook
तोटा वाढण्यामागे ही आहेत कारणं:
भारतातील विमान कंपन्या सध्या मोठ्या आर्थिक दबावाखाली आहेत. ICRA ने FY2026 मध्ये कंपन्यांचा तोटा ₹170-180 अब्ज पर्यंत वाढण्याचा अंदाज वर्तवला आहे, ज्यामुळे त्यांनी क्षेत्राचा आऊटलुक 'Stable' वरून 'Negative' केला आहे. यामागे मुख्य कारणं म्हणजे उंचावलेले एव्हिएशन टर्बाइन फ्युएल (ATF) चे दर आणि कमकुवत झालेला भारतीय रुपया. मार्च 2026 पर्यंत ATF च्या दरात 5.7% वाढ अपेक्षित आहे, तर ब्रेंट क्रूड (Brent crude) सुमारे $105 प्रति बॅरलवर आहे. पश्चिम आशियातील भू-राजकीय तणावामुळे इंधन खर्च वाढत आहे, जो एअरलाइन्सच्या एकूण खर्चाच्या 30-40% असतो. याशिवाय, विमानांचे लीज (Lease) आणि मेंटेनन्स (Maintenance) यांसारखे अनेक खर्च डॉलरमध्ये असल्याने रुपया कमकुवत झाल्यावर ते अधिक महाग होत आहेत. यामुळे, FY2025 मध्ये 1.8 पट असलेला इंटरेस्ट कव्हरेज रेशो (Interest Coverage Ratio) FY2026 मध्ये घसरून केवळ 0.7-0.9 पट होण्याची शक्यता आहे.
जमिनीवर असलेली विमानं आणि रुपयाची घसरण यामुळे समस्या आणखी वाढली:
या दबावामुळे उद्योगातील संरचनात्मक समस्याही समोर येत आहेत. प्रॉट्ट अँड व्हिटनी (Pratt & Whitney) इंजिनमधील समस्या आणि सप्लाय चेनच्या (Supply Chain) विलंबांमुळे सुमारे 117 विमानं, म्हणजेच भारतातील एकूण फ्लीटच्या 13-15% विमानांना उड्डाणबंदी आहे. यामुळे उपलब्ध क्षमता मर्यादित झाली आहे, विमानांच्या लीजचे दर वाढले आहेत आणि कार्यक्षमतेवर परिणाम झाला आहे. FY2023 मध्येही भारतीय एअरलाइन्सना वाढलेले इंधन दर आणि रुपयाच्या घसरणीमुळे ₹110-130 अब्ज इतका निव्वळ तोटा सहन करावा लागला होता. रुपयातील 1% घसरणीचा एअरलाइनच्या प्री-टॅक्स प्रॉफिटवर 5-6% परिणाम होऊ शकतो. घरगुती मार्गांवर प्रवासी मागणीत FY2026 मध्ये 0-3% वाढ अपेक्षित आहे, तर आंतरराष्ट्रीय मार्गांवर ती 7-9% राहण्याची शक्यता आहे. याउलट, जागतिक विमान वाहतूक क्षेत्र 2026 मध्ये $41 अब्ज नफा कमावण्याची अपेक्षा आहे. भारतात, केवळ IndiGo नफ्यात आहे, तर Air India, Akasa Air आणि SpiceJet मोठ्या तोट्यात आहेत. रुपया आणखी कमकुवत होऊन डॉलरच्या तुलनेत 90.388 किंवा त्याहून अधिक होण्याची शक्यता आहे. प्रॉट्ट अँड व्हिटनी इंजिनच्या जगभरातील समस्यांमुळे उत्पादक आणि विमान कंपन्यांच्या वेळापत्रकांवर परिणाम होत आहे. पश्चिम आशियातील अस्थिरतेमुळे इंधन खर्चात वाढ झाली असून, विमान कंपन्यांना मार्ग बदलण्यामुळे जागतिक स्तरावर वर्षाला अंदाजे $1 अब्ज अतिरिक्त खर्च येत आहे.
प्रचंड मागणी असूनही नफा कमावण्यात कंपन्यांना अपयश:
जवळपास 93% च्या उच्च प्रवासी लोड फॅक्टरनंतरही (Passenger Load Factor) उद्योगाची आर्थिक स्थिती नाजूक आहे. प्रॉट्ट अँड व्हिटनी इंजिनच्या समस्यांमुळे विमानांना उड्डाणबंदीचा दीर्घकाळ चाललेला सिलसिला विमानांच्या पुरवठ्यात मोठी कमतरता निर्माण करत आहे. यामुळे महसुलाच्या संधी मर्यादित झाल्या आहेत, एअरलाइन्सना जुनी, कमी इंधन-कार्यक्षम विमानं वापरावी लागत आहेत किंवा विमानांचे भाडे जास्त द्यावे लागत आहे. डॉलर-आधारित खर्च आणि रुपयातील अस्थिरता यामुळे खर्चाची संरचना टिकाऊ राहिलेली नाही, विशेषतः भू-राजकीय तणावामुळे वाढणाऱ्या जागतिक तेल दरांच्या पार्श्वभूमीवर. डिसेंबर 2025 मध्ये एअरफेअर कॅप (Airfare Cap) हटवल्याने किमतींमध्ये काहीसा दिलासा मिळण्याची शक्यता असली तरी, वाढलेला खर्च भरून काढणे कठीण आहे आणि याचा परिणाम आधीच कमजोर असलेल्या घरगुती मागणीवर होऊ शकतो. जागतिक क्षेत्राच्या अपेक्षित नफ्याच्या विरोधात, भारतातील अपेक्षित तोटा ऑपरेशनल कार्यक्षमता आणि खर्च नियंत्रणातील समस्या दर्शवतो.
रिकव्हरीचा मार्गही धोक्याचा:
ICRA ला अपेक्षा आहे की FY2027 पर्यंत भारतीय एअरलाइन्सचा निव्वळ तोटा कमी होऊन ₹110-120 अब्ज पर्यंत येऊ शकतो, परंतु हे भू-राजकीय तणाव कमी होण्यावर आणि खर्चाचे स्थिरीकरण होण्यावर अवलंबून आहे. यातून बाहेर पडण्याचा मार्ग अजूनही जोखमीचा आहे. IndiGo च्या मजबूत आर्थिक स्थितीमुळे विश्लेषक या कंपनीला प्राधान्य देत आहेत आणि अनेक ब्रोकरेज हाऊसेसनी 'Buy' रेटिंग दिली आहे. मात्र, जर संघर्ष सुरू राहिला किंवा इंजिन पुरवठ्याच्या समस्या लवकर सुटल्या नाहीत, तर संपूर्ण उद्योगाचे मूल्यांकन आणखी घसरू शकते. वाढत्या इंधन दरांवर आणि चलनातील चढ-उतारांवर कंपन्या किती नियंत्रण ठेवू शकतात, हे कोणत्याही टिकाऊ रिकव्हरीसाठी महत्त्वाचे ठरेल.