भारतात विमान प्रवास वाढला, पण इंधनाच्या महागाईने एअरलाइन्ससमोरील संकट गडद!

IndiGo चे वर्चस्व कायम, पण आव्हाने मोठी

इंटरग्लोब एव्हिएशनची IndiGo कंपनीने देशांतर्गत बाजारपेठेत आपले वर्चस्व आणखी मजबूत केले आहे. मार्च 2026 पर्यंत कंपनीचा मार्केट शेअर 63.3% होता आणि ऑन-टाइम परफॉर्मन्स (On-Time Performance) 88.7% राहिला. कंपनीचे मार्केट व्हॅल्यू (Market Value) ₹1.72 ट्रिलियन आहे. तरीही, कंपनीचा P/E रेशो (P/E Ratio) 37-56 च्या दरम्यान आहे, जो उद्योगाच्या सरासरी इतकाच आहे. वाढता ऑपरेटिंग खर्च (Operating Cost) IndiGo साठीही एक मोठे आव्हान ठरत आहे.

एअरलाइन्ससमोरील आर्थिक त्सुनामी

संपूर्ण भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्र सध्या गंभीर आर्थिक दबावाखाली आहे. पश्चिम आशियातील (West Asia) भू-राजकीय तणावामुळे जेट फ्युएलच्या किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. यामुळे, इंधनाचा खर्च कंपन्यांच्या एकूण ऑपरेटिंग खर्चाच्या 55%-60% पर्यंत पोहोचला आहे, जो पूर्वी 30%-40% होता. या वाढत्या किमती आणि रुपयाचे घसरलेले मूल्य (Falling Rupee) यामुळे एअरलाइन्स कंपन्यांवरील खर्चाचा भार प्रचंड वाढला आहे.

फेडरेशन ऑफ इंडियन एअरलाइन्स (Federation of Indian Airlines) सारख्या संस्थांनी सरकारला इशारा दिला आहे की, हे क्षेत्र 'बंद पडण्याच्या किंवा कामकाज थांबवण्याच्या मार्गावर' आहे.

प्रमुख कंपन्यांची बिकट अवस्था

एअर इंडिया (Air India) कंपनी गंभीर आर्थिक संकटात सापडली आहे. FY2026 या आर्थिक वर्षात कंपनीला ₹20,000 कोटींहून अधिकचा तोटा होण्याची शक्यता आहे, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत जवळपास दुप्पट आहे. 31 मार्च 2026 रोजी संपलेल्या आर्थिक वर्षात कंपनीला अंदाजे INR 220 अब्ज (USD 2.4 अब्ज) इतका तोटा झाला.

स्पाइसजेट (SpiceJet) या बजेट एअरलाइनचा मार्केट शेअर घसरून 3.8% वर आला आहे आणि कंपनीचा P/E रेशो नकारात्मक (Negative) आहे, जो आर्थिक अडचणी दर्शवतो. गेल्या एका वर्षात या कंपनीच्या शेअरमध्ये सुमारे -72.73% चा नकारात्मक परतावा दिसून आला आहे.

खर्चाचा वाढता भस्मासुर आणि भविष्यातील चिंता

सरकारने एप्रिल 2026 मध्ये देशांतर्गत जेट फ्युएलच्या किमतीत 25% वाढ मर्यादित केली असली तरी, आंतरराष्ट्रीय ऑपरेशन्सला (International Operations) दिलासा मिळालेला नाही. डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे घसरलेले मूल्य विमान भाडे (Aircraft Leases) आणि देखभालीसारख्या (Maintenance) डॉलर-आधारित खर्चात वाढ करत आहे.

ICRA ने उद्योगाचा दृष्टिकोन (Industry Outlook) 'स्थिर' वरून 'नकारात्मक' (Negative) केला आहे. FY2027 मध्येही खर्च वाढीमुळे तोटा वाढण्याची शक्यता आहे. 2025 च्या उत्तरार्धात तिकीट दरांवरील मर्यादा (Fare Caps) उठवल्यास मागणी घटण्याचा धोका आहे.

विश्लेषकांनी (Analysts) देखील या क्षेत्राबद्दल सावधगिरीचा इशारा दिला आहे. UBS ने IndiGo चे शेअर्स 'Downgrade' केले आहेत. MarketsMOJO ने InterGlobe Aviation चे रेटिंग 'Hold' वरून 'Sell' केले आहे. FY2027 पर्यंत खर्च वाढण्याची शक्यता असल्याने, कार्यक्षमता (Efficiency) आणि खर्च नियंत्रण (Cost Control) हेच या क्षेत्राच्या अस्तित्वासाठी महत्त्वाचे ठरेल.