भारताची सर्वात मोठी एअरलाइन IndiGo आता 'OptiClimb' नावाचे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) तंत्रज्ञान वापरून उड्डाणांदरम्यान इंधन वाचवण्याचा प्रयत्न करत आहे. या नवीन प्रणालीमुळे प्रत्येक टेकऑफवर **60 ते 65 किलो** इंधन वाचण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे कंपनीच्या खर्चात मोठी कपात होऊ शकते.
काय घडलंय?
भारतातील सर्वात मोठी एअरलाइन IndiGo ने 'OptiClimb' नावाच्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) सोल्युशनची चाचणी सुरू केली आहे. हे तंत्रज्ञान विमानांच्या उड्डाणादरम्यान (ascent phase) इंधन वाचवण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे. SITA या एव्हिएशन टेक्नॉलॉजी कंपनीच्या मदतीने विकसित केलेल्या या प्रणालीमुळे विमानाचे वजन, परफॉर्मन्स आणि हवामानाचा अंदाज घेऊन इष्टतम (optimal) वेग ठरवता येतो. IndiGo चे उद्दिष्ट्य आहे की प्रत्येक उड्डाणाच्या सुरुवातीला (takeoff) 60 ते 65 किलोग्रॅम इंधन वाचवावे. सध्या ही चाचणी IndiGo च्या एअरबस (Airbus) विमानांवर सुरू आहे, जी त्यांच्या ताफ्याचा मोठा भाग आहेत.
इंधन कार्यक्षमतेचे महत्त्व
भारतातील एअरलाइन्ससाठी, एव्हिएशन टर्बाइन फ्यूएल (ATF) हा एकूण ऑपरेटिंग खर्चाच्या 35% ते 40% इतका मोठा भाग असतो. त्यामुळे इंधनाच्या वापरात थोडीशी बचत झाली तरी, हजारो दैनंदिन उड्डाणांमध्ये त्याचे मोठे आर्थिक फायदे दिसू शकतात. गुंतवणूकदार अशा इंधन बचतीकडे कंपनीच्या कार्यक्षमतेचे (operational discipline) एक महत्त्वाचे लक्षण म्हणून पाहतात. उड्डाणाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातच इंधनाचा वापर ऑप्टिमाइझ केल्यास, कंपनी एका मोठ्या आणि अस्थिर खर्चावर नियंत्रण मिळवू शकते. जर हे तंत्रज्ञान मोठ्या प्रमाणावर वापरले गेले, तर विशेषतः कच्च्या तेलाच्या वाढलेल्या किमतींच्या काळात कंपनीचा ब्रेक-इव्हन पॉईंट (break-even point) कमी होण्यास मदत होईल.
कंपनीची स्ट्रॅटेजी
IndiGo ने नेहमीच कमी खर्चाचे मॉडेल (low-cost business model) जपले आहे, ज्यामध्ये कार्यक्षमतेवर आणि ताफ्याच्या मानकीकरणावर (fleet standardization) भर दिला जातो. हे नवीन तंत्रज्ञान त्याच स्ट्रॅटेजीचा भाग आहे. प्रवाशांवर खर्च वाढवून तोट्याची भरपाई करण्याऐवजी, कंपनी अंतर्गत खर्च कमी करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर करत आहे. या उपक्रमाचे यश यावर अवलंबून असेल की हे तंत्रज्ञान विविध मार्ग, हवामान आणि उड्डाणांच्या वजनावर सातत्याने बचत करू शकते की नाही, तसेच सुरक्षिततेशी किंवा विमानांच्या वेळेवर परत येण्याशी (turnaround times) कोणतीही तडजोड न करता.
संभाव्य धोके आणि आव्हाने
या तंत्रज्ञानामुळे कंपनीच्या नफ्यात वाढ होण्याची शक्यता असली तरी, काही धोके आहेत. इंधनातील बचत ही वैमानिकांनी AI ने दिलेल्या सूचनांचे किती सातत्याने पालन करतात यावर अवलंबून असेल. तसेच, जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमतीतील अस्थिरता हा एक मोठा बाह्य घटक आहे, जो कार्यक्षमतेचे फायदे कमी करू शकतो. याशिवाय, IndiGo ला आपल्या मोठ्या ताफ्यात नवीन सॉफ्टवेअर समाकलित (integrate) करण्याची गुंतागुंत हाताळावी लागेल. भारतीय विमान उद्योगात स्पर्धा खूप जास्त आहे आणि इतर कंपन्याही खर्च नियंत्रणासाठी अशाच तांत्रिक सुधारणा करत आहेत, ज्यामुळे IndiGo ला मिळणारा सापेक्ष स्पर्धात्मक फायदा मर्यादित राहू शकतो.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
गुंतवणूकदार या चाचणीच्या निष्कर्षांची आणि संपूर्ण ताफ्यात हे तंत्रज्ञान वापरण्याचा निर्णय घेतला जातो की नाही, यावर लक्ष ठेवू शकतात. भागधारकांसाठी सर्वात थेट परिणाम कंपनीच्या पुढील तिमाहीच्या आर्थिक निकालांमधील 'इंधन खर्च' (fuel costs) या रकान्यात दिसून येईल. याशिवाय, कंपनीच्या शाश्वतता उद्दिष्टांविषयी (sustainability goals) आणि खर्च कमी करण्याच्या धोरणांविषयी व्यवस्थापनाचे (management) भाष्य महत्त्वाचे ठरेल, जेणेकरून प्रतिस्पर्धकांच्या तुलनेत कंपनी आपली कार्यक्षमता योजना किती प्रभावीपणे राबवत आहे याचा अंदाज घेता येईल.