नियामक कचाट्यात IndiGo: CCI ची मोठी चौकशी सुरू
भारतीय स्पर्धा आयोग (CCI) IndiGo, जी भारतातील सर्वात मोठी एअरलाईन आहे, तिच्या डिसेंबर २०२५ मधील मोठ्या प्रमाणावरील विमान रद्दबातल प्रकरणाची सखोल चौकशी करत आहे. नियामक आयोगाच्या प्राथमिक मतानुसार, या व्यत्ययांमुळे, ज्याचा फटका 3,00,000 हून अधिक प्रवाशांना बसला, ग्राहकांवर 'अपेक्षित प्रतिकूल परिणाम' झाला असावा. यापूर्वी नागरी उड्डाण महासंचालनालयाने (DGCA) IndiGo चे हिवाळी वेळापत्रक 10% ने कमी केले होते. CCI च्या या चौकशीत, एअरलाईनने सेवा रोखून कृत्रिम टंचाई निर्माण केली आहे का, आणि हे स्पर्धा कायद्याच्या (Competition Act) कलम 4(2)(b)(i) चे उल्लंघन आहे का, याचा तपास केला जाईल, जे एका Dominant enterprise द्वारे सेवांवर निर्बंध घालण्याशी संबंधित आहे.
मार्केटमधील मक्तेदारी आणि टंचाईचे आरोप
IndiGo चा देशांतर्गत बाजारपेठेत अंदाजे 62-65% मार्केट शेअर आहे आणि कंपनीकडे 400 हून अधिक विमानांचा ताफा आहे. याउलट, Air India कडे सध्या अंदाजे 189 विमानांचा ताफा आहे. या Dominant position मुळे IndiGo नियामक तपासणीच्या कचाट्यात सापडले आहे. CCI ला मुख्यत्वे अशी चिंता आहे की, एअरलाईनने अत्यंत गरजेच्या काळात प्रवाशांचा हवाई प्रवासाचा प्रवेश प्रभावीपणे मर्यादित केला. 3 ते 5 डिसेंबर २०२५ दरम्यान हजारो विमानांचे उड्डाण रद्द किंवा उशिरा झाल्यामुळे प्रवाशांना मोठ्या त्रासाला सामोरे जावे लागले आणि अनेकांना महागड्या लास्ट-मिनिट पर्यायांचा शोध घ्यावा लागला. IndiGo ने प्रभावित प्रवाशांना ₹10,000 किमतीचे ट्रॅव्हल व्हाउचर 'Gesture of Care' म्हणून देऊ केले आहेत. कंपनीच्या ऑपरेशनल ब्रेकडाउनचे कारण वैमानिकांसाठी नवीन विश्रांती नियमांची अंमलबजावणी करण्यात आलेले अपयश आणि त्यामुळे निर्माण झालेली तीव्र कर्मचारी टंचाई असल्याचे बोलले जात आहे.
स्पर्धात्मक बाजारपेठ आणि क्षेत्रावरील दबाव
भारतीय विमान वाहतूक बाजारपेठ, जी 2030 पर्यंत जगातील तिसरी सर्वात मोठी बाजारपेठ बनण्याची शक्यता आहे, तिथे IndiGo चा कमी किमतीच्या (Low-cost) सेगमेंटमध्ये 69% मार्केट कपॅसिटीसह दबदबा आहे. प्रतिस्पर्ध्यांमध्ये Air India Group (सुमारे 27% मार्केट शेअर) आणि Akasa Air सारख्या नवीन कंपन्यांचा समावेश आहे. IndiGo ने FY2025 साठी ₹7,258 कोटी (सुमारे $915 दशलक्ष) चा मोठा नेट प्रॉफिट नोंदवला असला तरी, त्यांचे प्रतिस्पर्धक, विशेषतः Air India Group ला ₹9,700 कोटी (सुमारे $1.15 अब्ज) चा तोटा झाला आहे. IndiGo चे मार्केट कॅपिटलायझेशन अंदाजे ₹1.91 लाख कोटी आहे आणि trailing twelve-month P/E ratio 28x ते 55x च्या दरम्यान फिरत आहे. कंपनी इंधन दरातील अस्थिरता, पायाभूत सुविधांची कमतरता आणि कर्मचाऱ्यांची टंचाई यांसारख्या क्षेत्रीय आव्हानांनाही सामोरे जात आहे.
विश्लेषकांचे मत आणि भविष्यातील वाटचाल
नियामक दबावाचा सामना करत असतानाही, विश्लेषकांचे IndiGo वरील मत सावधपणे सकारात्मक आहे. Jefferies सारख्या ब्रोकरेज फर्मने ₹6,140 च्या टार्गेट प्राईससह 'Buy' रेटिंग कायम ठेवली आहे, जी कंपनीचे मार्केट नेतृत्व आणि रिकव्हरी क्षमतेवर आधारित आहे. Equirus Securities ने देखील 'Long' रेटिंग दिली आहे. 20 विश्लेषकांकडून आलेले सरासरी 1-वर्षाचे टार्गेट अंदाजे ₹6,033 आहे, जे सध्याच्या ₹4,950 च्या ट्रेडिंग लेव्हलवरून 21% पेक्षा जास्त वाढ दर्शवते. तथापि, काही विश्लेषकांनी इंधन दर वाढ आणि चलनातील घसरण यांसारख्या खर्चिक घटकांमुळे 'Sell' रेटिंगची शिफारस केली आहे. CCI च्या अंतिम निष्कर्षांमुळे दंड आणि प्रतिष्ठेचे नुकसान यांसारखे धोके निर्माण होऊ शकतात, ज्यामुळे स्पर्धात्मक भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्रात भविष्यातील ऑपरेशनल स्ट्रॅटेजीवर परिणाम होऊ शकतो. डिसेंबर २०२५ मध्ये सुरुवातीच्या व्यत्ययांनंतर IndiGo च्या शेअरमध्ये अस्थिरता दिसून आली होती, ज्यात 4 डिसेंबर रोजी 3% पेक्षा जास्त घसरण झाली होती. त्यानंतर शेअरमध्ये चढ-उतार दिसून आले आहेत, आणि विश्लेषकांनी ₹4,700 च्या आसपास महत्त्वाच्या सपोर्ट लेव्हल्स (Support Levels) नमूद केल्या आहेत.