Whalesbook
विस्कळीत हवाई सेवा आणि वाढता खर्च
मध्य पूर्वेतील तणाव केवळ प्रवाशांसाठीच अडचणीचा ठरला नाही, तर भारतीय विमान कंपन्यांच्या आर्थिक स्थितीवरही त्याचा थेट परिणाम होत आहे. IndiGo आणि SpiceJet सारख्या कंपन्यांना मध्य पूर्वेतील हवाई क्षेत्र बंद असल्याने अनेक मार्गांवर उड्डाणे थांबवावी लागली किंवा विमानांचे मार्ग बदलावे लागले. यामुळे कंपन्यांचा ऑपरेटिंग खर्च (Operating Cost) प्रचंड वाढला आहे.
मुख्य कारण: इंधन खर्च आणि मार्ग बदल
अमेरिकेने इराणवर केलेल्या हल्ल्यांनंतर मध्य पूर्वेतील अनेक देशांनी आपले हवाई क्षेत्र बंद केले आहे. यामुळे IndiGo आणि SpiceJet सारख्या कंपन्यांना UAE कडे जाणारी उड्डाणे रद्द करावी लागली किंवा ती वळवावी लागली [19, 30]. मार्गात बदल झाल्यामुळे विमानांना जास्त वेळ उड्डाण करावे लागत आहे, ज्यामुळे इंधनाचा वापर वाढला आहे. हे कंपन्यांसाठी मोठे चिंतेचे कारण आहे, कारण इंधन हा एअरलाइनच्या एकूण खर्चाच्या 30% ते 40% इतका असतो [3, 23]. IndiGo, ज्याचा P/E रेशो 44.1 आहे [7], अशा वाढत्या खर्चामुळे त्यांच्या नफ्यावर परिणाम होत आहे. दुसरीकडे, SpiceJet, ज्याचा P/E रेशो -1.90 आहे [8], त्यांच्या आधीच असलेल्या आर्थिक अडचणींमध्ये भर पडली आहे.
क्षेत्रापुढील आव्हाने
ICRA च्या अंदाजानुसार, भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्र FY2026 मध्ये ₹170 ते ₹180 अब्ज निव्वळ तोटा नोंदवू शकते [3]. अशा भू-राजकीय घडामोडींमुळे ही परिस्थिती आणखी बिकट झाली आहे. यापूर्वीही अशा घटनांमुळे एअरलाइन कंपन्यांच्या शेअर्सच्या किमतीत मोठी घसरण झाली होती आणि प्रवाशांचा विश्वास डळमळीत झाला होता [24]. IndiGo, जी बाजारपेठेत अव्वल आहे आणि तिचे बाजार भांडवल अंदाजे ₹1.86 ट्रिलियन आहे [13, 25], तरीही तिच्या परिचालन खर्चावर परिणाम होत आहे. याउलट, SpiceJet ची आर्थिक स्थिती खूप नाजूक आहे. कंपनीचे प्रति शेअर बुक व्हॅल्यू -₹2.92 आहे आणि निव्वळ रोख प्रवाह (Net Cash Flow)ही कमी आहे [10]. टाटा ग्रुपच्या मालकीची Air India Express ने देखील FY25 मध्ये ₹5,678.2 कोटींचा मोठा तोटा नोंदवला आहे [33], ज्यामुळे संपूर्ण क्षेत्राची बिकट अवस्था दिसून येते.
SpiceJet ची बिकट आर्थिक अवस्था
SpiceJet चे 1.60 चे कर्ज-इक्विटी गुणोत्तर (Debt-to-Equity Ratio) आणि कमी महसूल वाढ [9, 10] लक्षात घेता, कंपनी अशा दीर्घकालीन अडचणींना अधिक बळी पडू शकते. कंपनीचा सातत्याने नकारात्मक P/E रेशो (-1.90) [8] नफा कमावण्यात येणाऱ्या अडचणी दर्शवतो. या भू-राजकीय घटनेमुळे कंपनीच्या रिकव्हरीवर आणखी परिणाम होण्याची शक्यता आहे. IndiGo ची बाजारातील मोठी हिस्सेदारी आणि नफाक्षमता तिला काही प्रमाणात संरक्षण देत असली तरी, ₹67,088.4 कोटींचे कर्ज [33] लक्षात घेता, ती सुद्धा मध्य पूर्वेतील अस्थिरतेमुळे होणाऱ्या इंधन दरातील वाढीसारख्या (volatile fuel prices) प्रणालीगत धक्क्यांपासून वाचू शकत नाही [34]. डॉलरमध्ये होणारे खर्च आणि चलनाचे अवमूल्यन (Currency Depreciation) यामुळे कंपन्यांवरील आर्थिक धोका आणखी वाढतो [3].
भविष्यातील वाटचाल
ICRA ने भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्रासाठी 'स्थिर' (Stable) दृष्टिकोन कायम ठेवला असला तरी, चालू असलेल्या भू-राजकीय तणावामुळे आणि परिचालन अडचणींमुळे वाढीच्या अंदाजात महत्त्वपूर्ण घट होण्याची शक्यता त्यांनी वर्तवली आहे [14]. FY27 मध्ये देशांतर्गत प्रवासी वाहतूक वाढण्याची अपेक्षा असली तरी, एव्हिएशन टर्बाइन फ्युएल (ATF)च्या किमती आणि डॉलर-रुपयाचा विनिमय दर (Exchange Rate) हे महत्त्वाचे घटक राहतील. मध्य पूर्वेतील प्रमुख हवाई मार्गांमध्ये होणारा सततचा व्यत्यय हा परिचालन खर्चात कायमस्वरूपी वाढ करू शकतो, ज्यामुळे आगामी तिमाहीत कंपन्यांची सेवा पातळी आणि नफाक्षमता टिकवून ठेवणे आव्हानात्मक ठरू शकते.