सणासुदीच्या तोंडावर दिल्ली-बेंगळुरू सारख्या प्रमुख मार्गांवर राउंड-ट्रिप विमान तिकीट दर **₹20,000** च्या वर गेले आहेत. प्रवाशांची वाढती मागणी आणि एअरलाईन्सचे 'प्रायसिंग पॉवर' यामुळे महसूल वाढत असला, तरी इंधन दर आणि डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची घसरण यांसारख्या आव्हानांचा सामना एअरलाईन्स क्षेत्राला करावा लागत आहे.
सण-उत्सवांच्या काळात देशांतर्गत विमान प्रवासाची मागणी प्रचंड वाढली असून, दिल्ली-बेंगळुरू सारख्या व्यस्त मार्गांवर राउंड-ट्रिप तिकिटांचे भाव ₹20,000 ओलांडले आहेत. विमान वाहतूक क्षेत्रात सध्या एकीकडे वाढती मागणी आणि दुसरीकडे मर्यादित क्षमतेचा (Capacity Constraints) पेच निर्माण झाला आहे, ज्यामुळे एअरलाईन्सला तिकीट दर वाढवण्याचे 'प्रायसिंग पॉवर' मिळाले आहे.
मागणीत वाढ आणि प्रवाशांची तयारी
दसरा आणि दिवाळीच्या काळात प्रवाशांची संख्या मोठी असते. एअरलाईन्सनी वाढलेला खर्च ग्राहकांकडे वळवला असला, तरी प्रवाशांच्या मागणीत मोठी घट झालेली नाही. याला अर्थशास्त्रात 'इनइलास्टिक डिमांड' म्हणतात, जिथे किंमत वाढूनही प्रवाशांची बुकिंग्स सुरूच आहेत. विमान कंपन्यांचे 'लोड फॅक्टर' (Load Factor) अर्थात विमानातील जागा भरण्याचे प्रमाण उच्च राहिल्याने कंपन्यांना नफा कमावण्यास मदत होत आहे.
वाढता खर्च आणि ऑपरेशनल आव्हाने
तिकीट दर वाढले असले तरी एअरलाईन्ससमोर खर्चाचे मोठे आव्हान आहे. विमानांचे लीज रेंट (Lease Rent) आणि मेंटेनन्सचा मोठा खर्च हा यूएस डॉलर्समध्ये करावा लागतो. रुपयाच्या किमतीत होणारी घसरण थेट कंपन्यांच्या खिशाला कात्री लावते. त्याशिवाय, एव्हिएशन टर्बाइन फ्युएल (ATF) चे दर हा कंपन्यांच्या नफ्यातील सर्वात मोठा अडथळा आहे. जागतिक पातळीवर सुट्या भागांच्या पुरवठ्यातील अडचणींमुळे अनेक विमाने जमिनीवर (Grounded) आहेत, ज्यामुळे नवीन फ्लाईट्स वाढवणे कंपन्यांना कठीण जात आहे.
गुंतवणुकीच्या दृष्टीने काय महत्त्वाचे?
भारतीय एव्हिएशन मार्केटमध्ये मोजक्या मोठ्या कंपन्यांचे वर्चस्व असल्याने जुन्या काळातील 'प्राइस वॉर' आता कमी झाले आहे. गुंतवणूकदारांनी तीन गोष्टींकडे विशेष लक्ष दिले पाहिजे:
१. इंधन दर आणि चलनातील चढ-उतार यांचा मार्जिनवर होणारा परिणाम.
२. जमिनीवर असलेली विमाने पुन्हा सेवेत दाखल झाल्याने वाढणारी क्षमता (Capacity).
३. सरकारी हस्तक्षेप किंवा 'फेअर कॅप्स' (Fare Caps) लादण्याची शक्यता.
सध्यातरी एअरलाईन्सच्या नफ्यात वाढ होईल की वाढता खर्च सर्व फायदा गिळून टाकेल, हे आगामी तिमाही निकालांतून स्पष्ट होईल.