दिल्ली मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (DMRC) ने २०२६ मध्ये ९९.९५% ट्रेन समयसूचकतेचा (Punctuality) विक्रम केला आहे. हा आकडा DMRC च्या उत्कृष्ट ऑपरेशनल कार्यक्षमतेवर प्रकाश टाकतो. मात्र, जगातील सर्वोत्तम कामगिरी असूनही, DMRC ही एक लिस्टेड नसलेली सरकारी मालकीची संस्था आहे जी मोठ्या आर्थिक जबाबदाऱ्या पार पाडत आहे. या संस्थेवर अजूनही कर्जाचा मोठा बोजा आहे, जो पायाभूत सुविधांच्या विस्तारासाठी घेतलेल्या दीर्घकालीन कर्जांमुळे आहे.
दिल्ली मेट्रोची विश्वस्तरीय समयसूचकता
दिल्ली मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (DMRC) ने २०२६ मध्ये ९९.९५% ट्रेन समयसूचकतेची (Punctuality) घोषणा केली आहे. या यशाने दिल्ली मेट्रो जगातील सर्वात विश्वासार्ह मेट्रो प्रणालींपैकी एक म्हणून आपले स्थान आणखी मजबूत केले आहे. DMRC नुसार, जी ट्रेन निर्धारित वेळेपेक्षा ५९ सेकंदांपेक्षा जास्त उशिराने पोहोचते, तिला उशिरा मानले जाते. या उत्कृष्ट सेवेच्या सातत्यामध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा मोठा वाटा आहे. नेटवर्कपैकी सुमारे २९% भाग सध्या Unattended Train Operation (UTO) अंतर्गत चालवला जातो.
प्रचंड वाढलेले नेटवर्क आणि प्रवासी संख्या
दिल्ली मेट्रो आता एक मोठे पायाभूत सुविधांचे जाळे बनले आहे. १२ लाईन्सवर पसरलेल्या या नेटवर्कमध्ये ३०३ स्टेशन्स असून ते एकूण ४१६.५ किमी पर्यंत विस्तारलेले आहे. दररोज सरासरी ६४.०६ लाख प्रवासी प्रवास करतात, ज्यामुळे दिल्ली-एनसीआरमधील प्रवाशांसाठी हे एक अत्यावश्यक माध्यम बनले आहे. विशेषतः, पिंक लाईन (लाईन ७) ही पूर्णपणे चालकविरहित तंत्रज्ञानावर चालते, ज्यामुळे शहरांमधील कनेक्टिव्हिटी अधिक सुधारली आहे.
आर्थिक स्थिती आणि कर्जाचा डोंगर
मोठ्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांच्या आर्थिक रचनेत एक महत्त्वाची बाब म्हणजे, DMRC कोणत्याही स्टॉक एक्सचेंजवर सूचीबद्ध (Listed) कंपनी नाही. ही भारत सरकार आणि दिल्ली सरकार यांच्यातील एक संयुक्त उद्यम (Joint Venture) आहे. त्यामुळे, खाजगी कंपन्यांप्रमाणे शेअर बाजारातील कामगिरीवर नव्हे, तर ऑपरेशनल विश्वासार्हता आणि सार्वजनिक निधीचे व्यवस्थापन यावर तिचे यश मोजले जाते.
DMRC मोठ्या आर्थिक दबावाखाली आहे. याचं मुख्य कारण म्हणजे एवढं मोठं नेटवर्क तयार करण्यासाठी आणि ते चालू ठेवण्यासाठी लागणारा प्रचंड भांडवली खर्च. जून २०२६ पर्यंत, DMRC वर जपान इंटरनॅशनल कोऑपरेशन एजन्सी (JICA) चे ₹३५,८२८ कोटी इतके मुख्य कर्ज (Principal Debt) थकीत होते. हे दीर्घकालीन कर्ज पायाभूत सुविधांच्या उभारणीसाठी अत्यंत आवश्यक होते, परंतु ते सतत कर्जाची परतफेड करण्याचे ओझे DMRC च्या आर्थिक टिकाऊपणावर टाकते.
टिकाऊपणा आणि भविष्यातील आव्हाने
उत्कृष्ट ऑपरेशनल कार्यक्षमता म्हणजे आपोआप आर्थिक नफा मिळवणे असे नाही. DMRC अनेकदा ऑपरेशनल तोटा सहन करते, ज्यामुळे सरकारकडून आर्थिक मदतीची किंवा भाडे रचनेत (Fare Structure) बदल करण्याची गरज भासते. पायाभूत सुविधा क्षेत्रातील निरीक्षकांसाठी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे, DMRC आपल्या नेटवर्कच्या जुन्या भागांची सुरक्षितता राखण्यासाठी लागणारा उच्च देखभाल खर्च आणि नवीन, महागड्या विस्तार प्रकल्डांची गरज यांच्यात कसा समतोल साधते.
आपली आर्थिक स्थिती सुधारण्यासाठी, DMRC स्टेशनवरील रिटेल आणि जाहिरातींसारख्या नॉन-फेअर महसूल (Non-fare Revenue) स्त्रोत वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे. DMRC साठी भविष्यातील मुख्य निरीक्षणे म्हणजे - अस्तित्वात असलेल्या कर्जाचे व्यवस्थापन करण्याची क्षमता, बजेटच्या आत नवीन फेज V(b) सारख्या विस्तार प्रकल्पांची प्रगती आणि वाढता ऑपरेशनल व देखभाल खर्च संतुलित करताना उच्च सेवा मानके राखणे.