विमान कंपन्यांची धाकधूक वाढली! पुरवठा साखळी आणि जागतिक तणावामुळे वाढ खुंटली

पुरवठा साखळीतील अडथळे वाढीला लावत आहेत ब्रेक

इंटरनॅशनल एअर ट्रान्सपोर्ट असोसिएशन (IATA) चे महासंचालक विली वॉल्श यांनी सांगितले की, जागतिक विमान कंपन्या सध्या एका मोठ्या आणि दीर्घकाळ चालणाऱ्या पुरवठा साखळी संकटाचा सामना करत आहेत. या अडचणींमुळे उद्योगाला दरवर्षी सुमारे ११ अब्ज डॉलर्स (सुमारे ₹91,000 कोटी) पेक्षा जास्त फटका बसत आहे. जुन्या विमानांचा ताफा (fleet) आणि नवीन विमाने व इंजिनच्या वितरणात होणारा विलंब यामुळे देखभालीचा खर्च वाढत आहे. सध्या जागतिक विमानांचा सरासरी वय १४.८ वर्षे आहे. एअरबस (Airbus) आणि बोईंग (Boeing) सारखे उत्पादक उत्पादन आव्हानांचा सामना करत आहेत, ज्यामुळे १७,००० हून अधिक विमानांचा जो प्रचंड बॅकलॉग (backlog) आहे, तो पूर्ण होण्यासाठी १० ते १२ वर्षे लागू शकतात. यामुळे विमानांची उपलब्धता कमी होत असून, देखभाल आणि भाड्याचा खर्च वाढत आहे.

भू-राजकीय बदलांचा हवाई मालवाहतुकीवर परिणाम

भू-राजकीय बदलांचा परिणाम प्रवासी सेवांपेक्षा हवाई मालवाहतुकीवर (Air Cargo) जास्त दिसून येत आहे. व्यापार तणाव आणि इतर कारणांमुळे काही प्रमुख मार्गांवरील मालवाहतूक कमी झाली आहे. विली वॉल्श यांनी नमूद केले की, गेल्या वर्षी आशिया आणि उत्तर अमेरिकेदरम्यान हवाई मालवाहतुकीत ०.८% घट झाली. याउलट, युरोप आणि आशिया दरम्यान मालवाहतूक १०.३% ने वाढली आहे. प्रादेशिक संघर्ष आणि व्यापारी वाद यांसारख्या घटनांमुळे मालवाहतुकीचे मार्ग बदलत आहेत आणि कंपन्यांना त्यांच्या धोरणांमध्ये बदल करावे लागत आहेत.

आशिया-पॅसिफिकची वाढ आणि पायाभूत सुविधांची चिंता

चीन आणि भारतातील बाजारपेठांमुळे आशिया-पॅसिफिक (Asia-Pacific) प्रदेश जागतिक हवाई वाहतूक वाढीचे एक मोठे इंजिन बनले आहे. २०२६ पर्यंत या प्रदेशात प्रवासी वाहतूक वाढीचा वेग ७.३% राहण्याचा अंदाज आहे. मात्र, इंटरनॅशनल सिव्हिल एव्हिएशन ऑर्गनायझेशन (ICAO) च्या अध्यक्षांनी इशारा दिला आहे की, सध्याची पायाभूत सुविधा (Infrastructure) वाढत्या प्रवासी संख्येला सामोरे जाण्यासाठी अपुरी आहे. त्यामुळे या विस्तारासाठी मोठ्या बदलांची आणि समन्वित जागतिक कृतीची गरज आहे.

एकूण बाजारपेठेचा आढावा

सध्याच्या आव्हानांनंतरही, जागतिक प्रवासी वाहतूक २०२६ मध्ये ४.९% ने वाढण्याची अपेक्षा आहे. विमान कंपन्या विक्रमी नफा (Profit) कमावण्याची शक्यता आहे, परंतु भू-राजकीय अस्थिरता आणि संरक्षणवादाचा (Protectionism) परिणाम मार्जिनवर होऊ शकतो. उद्योगावर २०५० पर्यंत कार्बन उत्सर्जन शून्य (Net-zero) करण्याचे मोठे लक्ष्य गाठण्यासाठी टिकाऊ विमान वाहतुकीवर (Sustainable Aviation) लक्ष केंद्रित करण्याचा दबाव आहे. मात्र, तात्काळ लक्ष पुरवठा साखळीतील अडथळे, भू-राजकीय बदल आणि पायाभूत सुविधांचा विकास यावर केंद्रित आहे.