एअरलाइन्सची धास्ती: फुकटचे वाढदिवस नाहीत! तिकीट दरवाढ आणि कमाईवर परिणाम?

क्षमता कपातीचा सापळा

नफा टिकवण्यासाठी एअरलाइन कंपन्यांनी उड्डाणांची संख्या कमी करण्याचा निर्णय घेतला आहे. सुमारे 10% ते 20% डोमेस्टिक शेड्यूल कमी करून, कंपन्या हे मान्य करत आहेत की प्रति सीट खर्च खूप वाढला आहे. म्हणजेच, जागा भरूनही नफा होत नाहीये. कृत्रिम तुटवडा निर्माण करून तिकिटाचे दर वाढवण्याचा हा प्रयत्न आहे. मात्र, भूतकाळातील आकडेवारीनुसार, विशेषतः पावसाळ्याच्या काळात, मागणीतील लवचिकता (elasticity of demand) यामुळे दर वाढवूनही एकूण महसूल कमी होऊ शकतो.

डॉलरचा तिहेरी मार

इंधन दरवाढीच्या पलीकडे, रुपयाचे अवमूल्यन आणि डॉलरमधील खर्चामुळे एअरलाइन कंपन्यांच्या आर्थिक स्थितीवर गंभीर परिणाम होत आहे. विमानांचे लीजिंग, मेंटेनन्स आणि इतर खर्च हे डॉलरमध्ये द्यावे लागतात. त्यामुळे इंधनाव्यतिरिक्त इतर खर्चातही दोन अंकी टक्केवारीने वाढ झाली आहे. कमी भांडवल असलेल्या कंपन्या लिक्विडिटीसाठी (liquidity) संघर्ष करत आहेत, तर IndiGo सारख्या मोठ्या कंपन्या त्यांच्या रोख राखीव निधीचा (cash reserves) वापर करून तिकीट देत आहेत. इंधन खर्चात सरकारी मदत तात्पुरती असली तरी, मूळ ऊर्जा किंमतीच्या रचनेत बदल झालेला नाही.

गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा?

संस्थात्मक दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, खर्च वाढवूनही तो ग्राहकांवर टाकण्याची असमर्थता दिसून येते. विशेषतः Air India ने उड्डाणे कमी करणे, कंपनीच्या एकत्रीकरण (integration) धोरणाबद्दल चिंता निर्माण करते. IndiGo सारख्या कंपन्यांच्या तुलनेत, या जुन्या एअरलाइन्स स्थानिक मागणीतील बदलांना प्रतिसाद देण्यासाठी हळू आहेत. गुंतवणूकदारांनी हे तपासले पाहिजे की शेड्यूलमधील कपात ही तात्पुरती आहे की भविष्यात फ्लीट (fleet) वापर कमी करण्याचे संकेत आहेत. तसेच, वाढलेले व्याजदर आणि रुपयातील अस्थिरता यामुळे कमी मार्गांवर फेररचना (consolidation) होऊ शकते, ज्यामुळे लहान शहरांमधील महसूल क्षमता कमी होऊ शकते.

क्षेत्राचे भविष्य

विश्लेषक आगामी तिमाही निकालांची वाट पाहत आहेत. क्रूड ऑइलच्या किमती कमी झाल्या नाहीत किंवा रुपया स्थिर झाला नाही, तर या उद्योगात वाढ खुंटण्याची शक्यता आहे, जिथे जगण्यासाठी व्हॉल्यूमचा (volume) त्याग करावा लागेल. कंपन्यांचा भविष्यातील दृष्टिकोन हा प्रवासी वाढीऐवजी उत्पन्न व्यवस्थापनावर (yield management) अधिक भर देईल, जो आक्रमक बाजारपेठेतील हिस्सा मिळवण्याच्या मागील धोरणापेक्षा वेगळा असेल.