युद्धाच्या संधीचे रूपांतर संकटात?
मध्य पूर्वेतील तणावामुळे अनेक देशांनी आपले हवाई क्षेत्र बंद ठेवले होते. याचा थेट फायदा वेस्टर्न एअरलाइन्सना झाला. विशेषतः एमिरेट्स (Emirates), कतार एअरवेज (Qatar Airways) आणि इतिहाद एअरवेज (Etihad Airways) सारख्या कंपन्यांना मार्ग बंद ठेवावे लागल्याने, युरोपियन एअरलाइन्स जसे की लुफ्थांसा (Lufthansa), ब्रिटिश एअरवेज (IAG चा भाग) आणि एअर फ्रान्स-केएलएम (Air France-KLM) यांना आशिया आणि इतर ठिकाणी जाणाऱ्या लांब पल्ल्याच्या मार्गांवर (Long-haul routes) पुन्हा एकदा व्यवसाय सुरू करण्याची संधी मिळाली. अमेरिकन एअरलाइन्स युनायटेड (United Airlines) आणि डेल्टा (Delta Air Lines) यांनी देखील आपली क्षमता वाढवली.
इंधन दरवाढीचा मोठा फटका
मात्र, या संधीचे रूपांतर कंपन्यांसाठी एका मोठ्या आव्हानात झाले आहे. सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे जेट इंधनाच्या किमतीत झालेली अभूतपूर्व वाढ. फेब्रुवारीच्या अखेरीस जेट इंधनाच्या दरात लक्षणीय वाढ झाली आहे, जी कच्च्या तेलाच्या दरापेक्षाही वेगाने वाढली आहे. मार्च महिन्यातच जेट इंधनाच्या सरासरी राष्ट्रीय दरात 20% ची वाढ नोंदवली गेली. हा खर्च एअरलाइन्ससाठी एक प्रमुख ऑपरेटिंग कॉस्ट (Operating Cost) आहे.
हेजिंगचेही मर्यादित संरक्षण
युरोपियन एअरलाइन्स सामान्यतः अमेरिकन कंपन्यांपेक्षा इंधनाचे दर हेज (Hedge) करण्यावर जास्त भर देतात. पण, अनेक हेजिंग करार कच्च्या तेलाच्या दरांवर आधारित असतात, विशिष्ट जेट इंधनावर नाही. यामुळे रिफायनिंग खर्चात वाढ झाल्यास कंपन्यांना फटका बसतो. लुफ्थांसाने नवीन इंधन हेजिंग थांबवले असले तरी, 2026 पर्यंत त्यांचे दर कव्हर आहेत. इझीजेट (easyJet) सारख्या कंपन्यांनीही वाढत्या किमतींचा परिणाम मान्य केला आहे. युनायटेड एअरलाइन्स, जी क्वचितच हेज करते, ती उच्च इंधन दरांसाठी तयार आहे. डेल्टा एअरलाइन्सला स्वतःच्या रिफायनरीमुळे (Refinery) किमती व्यवस्थापित करण्यात मदत मिळत आहे.
कामकाजात बदल आणि स्टॉकमध्ये घसरण
वाढत्या खर्चामुळे कंपन्यांना आता आपल्या कामकाजात बदल करावे लागत आहेत. लुफ्थांसा बाजारपेठेतील अनिश्चिततेमुळे काही मार्ग (Routes) कमी करण्याचा किंवा विमाने लवकर निवृत्त करण्याचा विचार करत असल्याची चर्चा आहे. स्कँडिनेव्हियन एअरलाइन्सने (Scandinavian Airlines) इंधनाच्या तीव्र दरवाढीमुळे आधीच सुमारे 1,000 विमानांचे उड्डाण रद्द केले आहे. या आर्थिक दबावाचा फटका शेअर बाजारातही दिसतोय. IAG च्या शेअर्समध्ये नुकतीच 16% पेक्षा जास्त घसरण झाली आहे.
भविष्यातील आव्हाने
याव्यतिरिक्त, सिंगापूर एअरलाइन्स (Singapore Airlines) आणि कॅथे पॅसिफिक (Cathay Pacific) सारख्या आशियाई कंपन्यांशीही स्पर्धा आहे, ज्या रशियन हवाई मार्गांचा वापर करून युरोपला अधिक थेट आणि स्वस्त उड्डाणे करू शकतात. उद्योग संघटना IATA ने मागणी वाढण्याचा अंदाज व्यक्त केला असला तरी, भू-राजकीय तणावामुळे (Geopolitical tensions) धोके कायम आहेत. प्रवासी मागणी स्थिर असली तरी, प्रवासी कमी अंतराचे किंवा युरोपमधीलच प्रवास निवडू शकतात, ज्याचा फटका लांब पल्ल्याच्या मार्गांवर चालणाऱ्या एअरलाइन्सना बसू शकतो. ज्या एअरलाइन्सची आर्थिक स्थिती कमजोर आहे किंवा ज्यांच्याकडे खर्चावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी प्रभावी यंत्रणा नाही, त्यांना सर्वाधिक धोका आहे.