एअर इंडियाच्या उड्डाणांमध्ये बिघाड वाढले! कंपनीच्या टर्नअराउंड प्लॅनवर प्रश्नचिन्ह?

एअर इंडियाच्या (Air India) या वाढत्या तांत्रिक समस्या त्यांच्या 'Vihaan.AI' नावाच्या महत्वाकांक्षी परिवर्तन योजनेला (Transformation Plan) मोठा धक्का पोहोचवू शकतात. कंपनी 470 नवीन विमानांची ऑर्डर देऊन आपल्या ताफ्याचे आधुनिकीकरण करत असली तरी, सध्याची कार्यक्षमतेची (Operational Performance) स्थिती पाहता, ही गुंतवणूक जुन्या देखभाल आणि कार्यपद्धतीतील त्रुटी दूर करण्यासाठी पुरेशी ठरणार नाही असे दिसते. या वाढत्या तांत्रिक समस्यांमुळे कंपनीच्या ऑपरेशनल शिस्तीवर (Operational Discipline) प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

वाढत्या तांत्रिक बिघाडांचे स्वरूप

जानेवारी महिन्यात, एअर इंडियाने प्रति 1,000 उड्डाणांमागे 1.09 तांत्रिक बिघाड नोंदवले, तर डिसेंबर 2024 मध्ये हे प्रमाण प्रति 1,000 उड्डाणांमागे केवळ 0.26 होते. याचा अर्थ, 17,500 हून अधिक उड्डाणांमध्ये 23 गंभीर बिघाड नोंदवले गेले, ज्यापैकी 21 प्रकरणांची सखोल चौकशी सुरू आहे. या बिघाडांमध्ये इंजिन अचानक बंद पडणे (Engine Stall Warnings), फ्लाईट कंट्रोलमध्ये बिघाड, हायड्रॉलिक्सच्या समस्या, तसेच इंधन (Fuel) किंवा इंजिन ऑइल गळती (Engine Oil Leaks) अशा गंभीर बाबींचा समावेश आहे. एअरबस (Airbus) आणि बोईंग (Boeing) या दोन्ही प्रकारच्या विमानांमध्ये या समस्या दिसून येत आहेत. रिजेक्टेड टेकऑफ (Rejected Takeoffs) सारख्या ऑपरेशनल घटनांमध्येही महिन्याभरात दुप्पट वाढ झाली होती, जरी कंपनीने अलीकडे या विशिष्ट घटनांमध्ये घट झाल्याचे म्हटले आहे.

नियामक दबाव आणि स्पर्धेतील पिछेहाट

एअर इंडियाच्या (Air India) वाढत्या तांत्रिक अडचणींच्या पार्श्वभूमीवर, भारतीय नागरी उड्डाण महासंचालनालय (DGCA) चे लक्ष याकडे वेधले गेले आहे. डीजीसीएने जानेवारी 2024 ते डिसेंबर 2025 या काळात विविध एअरलाईन्सना 352 कारणे दाखवा नोटीस (Show Cause Notices) बजावल्या आहेत, आणि 139 प्रकरणांमध्ये दंड ठोठावला आहे. भारतीय खासदारांना सादर केलेल्या डेटानुसार, एअर इंडियाच्या 82.5% विमानांमध्ये वारंवार तांत्रिक बिघाड आढळून आले आहेत. याउलट, बाजारातील आघाडीची कंपनी इंडिगो (IndiGo) मध्ये हा आकडा केवळ 36.5% आहे. इंडिगोची ऑन-टाइम परफॉर्मन्स (OTP) 90.6% आणि पॅसेंजर लोड फॅक्टर (PLF) 91.0% आहे, जे एअर इंडिया ग्रुपच्या 84.5% OTP पेक्षा खूपच चांगले आहेत. हा फरक दर्शवतो की एअर इंडिया आपल्या जुन्या विमानांच्या आधुनिकीकरणासाठी आणि नूतनीकरणासाठी 400 दशलक्ष डॉलर्स (USD 400 Million) ची गुंतवणूक करत असली तरी, सध्याच्या कार्यक्षमतेतील त्रुटी एक मोठे आव्हान आहेत.

आर्थिक फटके आणि अंतर्गत त्रुटी

या वाढत्या ऑपरेशनल अडचणींचा फटका केवळ एअर इंडियालाच नाही, तर सिंगापूर एअरलाइन्ससारख्या (Singapore Airlines) मोठ्या भागधारकांनाही बसत आहे. सिंगापूर एअरलाइन्स, जी एअर इंडिया ग्रुपमध्ये 25.1% ची भागीदार आहे, तिच्या निव्वळ नफ्यात (Net Profit) सप्टेंबर 2025 पर्यंत सहा महिन्यांत तब्बल 68% घट झाली, ज्याचे मुख्य कारण एअर इंडियाचे तोटे (Losses) असल्याचे म्हटले जात आहे. कंपनीच्या वारंवार होणाऱ्या तांत्रिक बिघाडांमुळे आणि सुरक्षा नियमांच्या उल्लंघनामुळे (Safety Violations) कंपनीतील अंतर्गत त्रुटी उघड झाल्या आहेत. मागील सहा महिन्यांत जून 2025 पर्यंत एअर इंडियाला सुरक्षा नियमांचे उल्लंघन केल्याबद्दल 13 नोटीस मिळाल्या आहेत. काही विमानांची एअरवर्थिनेस रिव्ह्यू सर्टिफिकेट (Airworthiness Review Certificate) शिवाय उड्डाणे, आणि देखभाल अभियंत्यांकडून (Maintenance Engineers) सुरक्षा नियमांकडे दुर्लक्ष केल्याच्या घटनाही समोर आल्या आहेत. या सगळ्याचा परिणाम म्हणून, FY25 मध्ये एअर इंडिया ग्रुपने ₹10,859 कोटींचा एकत्रित तोटा (Consolidated Loss) नोंदवला आहे. याउलट, इंडिगोने FY25 मध्ये ₹2,176 कोटींचा निव्वळ नफा कमावला आहे. टाटा ग्रुपने 2022 मध्ये एअर इंडिया ताब्यात घेतल्यावर कंपनीची अवस्था 'पूर्णपणे बिघडलेली' (Absolute Shambles) असल्याचे म्हटले होते. विस्तारा (Vistara) चे विलीनीकरण (Integration) देखील एक आव्हान ठरत आहे, ज्यामुळे FY25 मध्ये विस्टाराने ₹3,890.2 कोटींचा तोटा नोंदवला.

भविष्यातील आव्हाने

या सर्व अडचणी असूनही, एअर इंडिया आपल्या 'Vihaan.AI' या पाच वर्षांच्या परिवर्तन योजनेवर ठाम आहे. यामध्ये ताफा आधुनिकीकरण (Fleet Modernization) आणि डिजिटल क्षमतेत (Digital Capabilities) मोठी गुंतवणूक समाविष्ट आहे. तसेच, 67 विमानांचे नूतनीकरण (Refurbishment) करण्यासाठी 400 दशलक्ष डॉलर्स (USD 400 Million) खर्च केले जात आहेत. मात्र, तांत्रिक बिघाडांमध्ये झालेली अलीकडील वाढ दर्शवते की अजूनही मोठे अडथळे दूर करणे बाकी आहे. भारताचे विमान वाहतूक क्षेत्र (Aviation Market) वेगाने वाढत आहे, परंतु या वाढीचा फायदा घेण्यासाठी एअर इंडियाला तातडीने आपल्या ऑपरेशनल विश्वासार्हता (Operational Reliability) आणि सुरक्षा संस्कृती (Safety Culture) या मूलभूत समस्यांवर लक्ष केंद्रित करावे लागेल, जेणेकरून गुंतवणूकदारांचा विश्वास पुन्हा संपादन करता येईल.