Whalesbook
₹220 अब्ज डॉलर्सचा विक्रमी तोटा: आर्थिक अडचणीत वाढ
एअर इंडियाने (Air India) आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये ₹220 अब्ज डॉलर्स पेक्षा जास्त, म्हणजे तब्बल 2.4 अब्ज डॉलर्स चा विक्रमी वार्षिक तोटा जाहीर केला आहे. हा तोटा जानेवारी 2026 मधील 1.6 अब्ज डॉलर्स च्या अंदाजापेक्षाही खूप मोठा आहे. टाटा समूहाने (Tata Group) एअर इंडियाचे अधिग्रहण केल्यानंतर सुरू केलेल्या पुनरुज्जीवन योजनेला हा मोठा धक्का मानला जात आहे. या गंभीर आर्थिक परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी, एअर इंडिया आपले भागधारक, म्हणजेच 74.9% मालकी असलेला टाटा समूह आणि उर्वरित 25.1% मालकीची सिंगापूर एअरलाइन्स लिमिटेड (Singapore Airlines Ltd.) यांच्याकडून मोठ्या भांडवली गुंतवणुकीची (capital infusion) अपेक्षा करत आहे. मात्र, चर्चेतून असे दिसून येते की ही गुंतवणूक कंपनीच्या पूर्ण गरजा पूर्ण करू शकत नाही, ज्यामुळे आणखी कर्जाची गरज भासू शकते.
अनेक संकटांमुळे व्यवसायावर परिणाम
या आर्थिक वर्षात एअर इंडियाला अनेक भू-राजकीय (geopolitical) आणि कार्यान्वयन (operational) संकटांचा सामना करावा लागला. प्रादेशिक तणावामुळे पाकिस्तानचे हवाई क्षेत्र बंद ठेवण्यात आले होते, ज्यामुळे युरोप आणि उत्तर अमेरिकेकडे जाणारे विमानाचे मार्ग लांबले आणि इंधन खर्च वाढला. 12 जून 2025 रोजी झालेल्या बोईंग 787 ड्रीमलाइनर (Boeing 787 Dreamliner) च्या दुर्घटनेत 241 लोकांचा मृत्यू झाला, ज्यामुळे सेवेत कपात करावी लागली आणि प्रवाशांचा विश्वासही डळमळीत झाला. मध्य पूर्वेतील युद्धांमुळेही अनेक ठिकाणी हवाई क्षेत्र बंद करण्यात आले, ज्यामुळे विमानांना मार्ग बदलावे लागले. यामुळे इंधनाचा वापर वाढला आणि ऑपरेटिंग खर्च वाढला, ज्यावर जेट इंधनाच्या वाढत्या किमतींमुळे आणखी भार पडला. एअर इंडियाने यावर तात्काळ इंधन अधिभार (fuel surcharge) लागू केला आहे.
CEO बदलणार, सुरक्षा मानकांवर प्रश्नचिन्ह?
कंपनीतील अस्थिरता वाढवत, CEO कॅम्पबेल विल्सन (Campbell Wilson) यांनी 2026 मध्ये पदावरून पायउतार होण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे. त्यांनी 2024 मध्येच चेअरमन एन. चंद्रशेखरन (N. Chandrasekaran) यांना याबाबत माहिती दिली होती. विल्सन यांच्या कार्यकाळात, मोठ्या विमानांची मागणी करण्यासह एअरलाइनमध्ये मोठे बदल घडवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. त्यांच्या जाण्याने नेतृत्वाची पोकळी निर्माण झाली आहे.
अलीकडील डीजीसीए (DGCA) च्या सुरक्षा ऑडिटमध्ये (safety audits) अनेक गंभीर त्रुटी आढळून आल्या आहेत. एअर इंडिया समूहामध्ये पायलट प्रशिक्षण, सिम्युलेटरचा वापर आणि रोस्टरिंगमध्ये 51 सुरक्षा त्रुटी नोंदवल्या गेल्या, ज्या इतर भारतीय एअरलाइन्सपेक्षा जास्त आहेत. यापैकी 19 गंभीर स्वरूपाच्या त्रुटी होत्या, ज्यामुळे कंपनीच्या कार्यान्वयन मानकांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
प्रतिस्पर्धी आणि उद्योग क्षेत्राची स्थिती
या कठीण परिस्थितीत, इंडिगो (IndiGo) सारख्या प्रतिस्पर्धकांनी चांगले प्रदर्शन केले असले तरी, त्यांनाही विदेशी चलन अस्थिरतेमुळे Q2 FY26 मध्ये तोटा झाला. आकासा एअर (Akasa Air) ने महसूल वाढवला असला तरी, त्यांचा तोटाही वाढला आहे. संपूर्ण भारतीय विमान वाहतूक उद्योगासाठी आयसीआरए (ICRA) ने आपले भाकीत 'Negative' केले आहे. उच्च इंधन खर्च, रुपयाचे अवमूल्यन आणि इतर अडथळ्यांमुळे FY2026 मध्ये उद्योग ₹17,000-18,000 कोटी इतका विक्रमी तोटा नोंदवू शकतो, तर देशांतर्गत प्रवासी वाढ 0-3% पर्यंत मर्यादित राहण्याचा अंदाज आहे.
संरचनात्मक समस्यांमुळे पुनरुज्जीवन कठीण
एअर इंडियाचे सततचे तोटे हे केवळ बाह्य संकटांमुळे नसून, त्यामागे काही गंभीर संरचनात्मक समस्या (structural issues) असल्याचे दिसून येते. विस्टारा (Vistara) विलीनीकरणानंतरही कार्यान्वयन अकार्यक्षमता आणि एकत्रीकरणातील आव्हाने अजूनही कायम आहेत. कंपनीवर ₹153 अब्ज कर्जाचा बोजा आहे, जो 2022 मध्ये अधिग्रहण करताना घेतला होता. 470 नवीन विमानांची मोठी ऑर्डर भविष्यातील भांडवली खर्चाचा मोठा भाग आहे. डीजीसीएने नोंदवलेल्या सुरक्षा त्रुटी हे दर्शवतात की मूलभूत कार्यान्वयन विश्वासार्हता अद्याप स्थापित झालेली नाही.
पुढे मार्ग खडतर
एअर इंडियाचा पुढील प्रवास अत्यंत आव्हानात्मक आहे. पश्चिम आशियातील वाढता तणाव, रुपयाचे कमकुवत होणे आणि इंधनाचे वाढते दर यामुळे भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्राचे भविष्य अनिश्चित आहे. टाटा समूह वचनबद्ध असला तरी, कठोर खर्च नियंत्रण आणि अचूक अंमलबजावणी या कठीण आर्थिक काळात आवश्यक आहे. CEO कॅम्पबेल विल्सन यांचे जाणे हे नेतृत्वाची स्थिरता आणि जटिल पुनर्रचना प्रक्रियेत अनिश्चितता वाढवते. कामातील सुधारणा आणि तोटा कमी केल्याशिवाय, एअर इंडियाला जागतिक दर्जाची एअरलाइन बनण्याचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी टाटा समूहाकडून आणखी भांडवली गुंतवणुकीची गरज भासेल.