Whalesbook
इंधन खर्च आणि जागतिक तणावाचा फटका
एअर इंडिया सध्या एका मोठ्या आर्थिक संकटातून जात आहे. २०२६ सालच्या मार्चमध्ये संपणाऱ्या आर्थिक वर्षात कंपनी ₹22,000 कोटींहून अधिक तोटा नोंदवू शकते, असा अंदाज वर्तवला जात आहे. हा मागील वर्षाच्या तुलनेत जवळपास दुप्पट आहे आणि कंपनीच्या सुरुवातीच्या अंदाजे ₹1.6 अब्ज पेक्षा खूप जास्त आहे. यामागे जागतिक स्तरावरील घडामोडी कारणीभूत आहेत.
विशेषतः पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे विमानांना लांब पल्ल्याचे मार्ग निवडावे लागत आहेत, ज्यामुळे इंधनाचा वापर आणि परिचालन खर्च वाढत आहे. जागतिक स्तरावर जेट इंधनाच्या किमतीत मोठी वाढ झाली आहे, विशेषतः आशिया आणि ओशनियामध्ये दर वाढले आहेत. उत्तर पश्चिम युरोप आणि अमेरिकेत तर विक्रमी उच्चांक गाठला आहे. या सर्वांचा थेट परिणाम एअर इंडियाच्या नफ्यावर होत आहे.
आंतरराष्ट्रीय हवाई वाहतूक संघटना (IATA) ने देखील २०२६ च्या जून ते सप्टेंबर या काळात आशिया आणि युरोपमध्ये प्रवासाच्या गर्दीच्या (peak summer travel) काळात जेट इंधनाची कमतरता भासण्याची शक्यता वर्तवली आहे. यामुळे प्रमुख मार्गांवर विमान तिकिटांच्या किमती 8-15% पर्यंत वाढू शकतात.
स्पर्धेत मागे, खर्चात वाढ
याउलट, एअर इंडियाचा प्रतिस्पर्धी इंडिगो (IndiGo) मात्र चांगली कामगिरी करत आहे. इंडिगोने Q3 FY25-26 मध्ये ₹549.8 कोटी आणि Q3 FY26 मध्ये ₹5,491 दशलक्ष इतका नफा कमावला आहे (जरी Q2 FY26 मध्ये ₹2,582 कोटी तोटा झाला असला तरी). दुसरीकडे, स्पाइसजेट (SpiceJet) सातत्याने तोट्यातच आहे. Q2 FY25-26 मध्ये त्यांना ₹621.49 कोटी आणि Q3 FY26 मध्ये INR 268 कोटी (समायोजनांनंतर) तोटा झाला. सप्टेंबर २०२५ पर्यंत स्पाइसजेटचा एकूण संचित तोटा ₹86,379 दशलक्ष इतका झाला आहे.
एकंदरीत, भारतीय विमान वाहतूक उद्योग २०२६ मध्ये ₹20-30 अब्ज निव्वळ तोटा सहन करेल असा अंदाज ICRA ने व्यक्त केला आहे. अमेरिकेत स्पिरिट एअरलाइन्स (Spirit Airlines) बंद पडल्याने उद्योगाची अस्थिरता दिसून येते.
ऐतिहासिक कर्ज आणि व्यवस्थापनातील त्रुटी
एअर इंडियावर ऑगस्ट २०२५ पर्यंत ₹26,879.6 कोटी इतके मोठे ऐतिहासिक कर्ज आहे. २०२२ मध्ये टाटा ग्रुपने (Tata Group) कंपनी विकत घेतल्यानंतरही, कामकाजातील त्रुटींमुळे (operational inefficiencies) कंपनीचा अपेक्षित कायापालट झालेला नाही. इंडिगोप्रमाणे मजबूत आर्थिक बळ किंवा बाजारातील मोठे वर्चस्व एअर इंडियाकडे नाही. त्यामुळे कंपनीला आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागत आहे.
याव्यतिरिक्त, जून २०२५ मध्ये अहमदाबाद येथे बोईंग ७८७ विमानाच्या भीषण अपघातासारख्या सुरक्षा समस्या आणि सीईओ कॅम्पबेल विल्सन (Campbell Wilson) यांच्या अनपेक्षित राजीनाम्यानंतर कंपनीच्या धोरणात्मक दिशेबद्दल अनिश्चितता आहे. कंपनीच्या आर्थिक स्थिरतेसाठी मालक टाटा ग्रुप आणि सिंगापूर एअरलाइन्स (Singapore Airlines) यांच्या पाठिंब्यावर अवलंबून राहावे लागत आहे, ज्यासाठी मोठ्या भांडवली गुंतवणुकीची आवश्यकता आहे.
बोर्डाची तातडीची बैठक आणि भविष्यातील मार्ग
सध्या कंपनीचा बोर्ड खर्चात कपात करण्याच्या उपायांवर चर्चा करण्यासाठी बैठक बोलावणार आहे. यात जेवण आणि लाउंज ऍक्सेससारख्या सेवा वेगळ्या करणे (unbundling) आणि नवीन सीईओचा शोध घेणे यावर लक्ष केंद्रित केले जाईल.
भारतीय विमान वाहतूक बाजारपेठ २०२६ मध्ये १७५-१८१ दशलक्ष देशांतर्गत प्रवाशांपर्यंत पोहोचेल असा अंदाज आहे. मात्र, या वाढीचा फायदा घेण्यासाठी एअर इंडियाला आपल्या गंभीर आर्थिक समस्या आणि कामकाजातील कमतरता दूर कराव्या लागतील. विश्लेषकांच्या मते, जोपर्यंत मोठे संरचनात्मक बदल होत नाहीत आणि अनुकूल आर्थिक वातावरण मिळत नाही, तोपर्यंत एअर इंडियासारख्या कंपन्यांसाठी नफा मिळवणे एक आव्हानच राहील.