टाटा ग्रुपने जानेवारी 2022 मध्ये अधिग्रहण केल्यानंतर, एअर इंडिया एक्सप्रेस (Air India Express) आपल्या पुनरुज्जीवनाच्या दिशेने एक मोठे पाऊल उचलत आहे. कंपनी व्यवस्थापनाने कर्मचाऱ्यांना सूचित केले आहे की, आर्थिक वर्षाच्या उत्तरार्धात (H2 FY26) कंपनी ऑपरेटिंग प्रॉफिट (Operating Profit) कमवेल. हा निर्णय, एअर इंडिया ग्रुपच्या एकूणच परिवर्तनाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.
नफ्यामागील कारणे आणि वाढीची योजना
या अपेक्षित नफ्यामागे कंपनीने आखलेली कठोर कॉस्ट कटिंग (Cost Cutting) योजना, सुधारित युनिट इकॉनॉमिक्स (Unit Economics) आणि ऑपरेशनल परफॉर्मन्स (Operational Performance) मधील वाढ ही प्रमुख कारणे आहेत. कंपनीने FY2025 मध्ये ₹5,678 कोटींचा निव्वळ तोटा नोंदवला होता, तर संपूर्ण एअर इंडिया ग्रुपने एकत्रितपणे ₹9,568.40 कोटींचा करपूर्व तोटा नोंदवला होता. या पार्श्वभूमीवर, H2 FY26 मधील ऑपरेटिंग प्रॉफिटचे लक्ष्य महत्त्वाचे ठरते. कंपनी आपल्या 'व्हॅल्यू कॅरियर' (Value Carrier) प्रतिमेला अधिक बळकट करण्यासाठी $70 मिलियन पेक्षा जास्त गुंतवणूक करून आपल्या ताफ्याचे रेट्रोफिटिंग (Fleet Retrofitting) करत आहे. यासोबतच, एअर इंडिया एक्सप्रेस FY31 पर्यंत आपला ताफा अंदाजे 300 विमानांपर्यंत वाढवून देशांतर्गत बाजारपेठेत 25% हिस्सा मिळवण्याचे लक्ष्य ठेवत आहे. सध्या कंपनी 110 देशांतर्गत मार्गांवर सेवा देत आहे.
तीव्र स्पर्धा आणि बाजारातील आव्हाने
एअर इंडिया एक्सप्रेससमोर मात्र मोठे स्पर्धक आहेत. इंडिगो (IndiGo) ही भारतीय हवाई वाहतूक क्षेत्रातील अग्रगण्य कंपनी असून, तिचे देशांतर्गत बाजारपेठेत ~62% पेक्षा जास्त हिस्सेदारी आहे. FY25 मध्ये इंडिगोने ₹7,587.50 कोटींचा नफा नोंदवला होता. इंडिगोचे मार्केट कॅप (~₹1.89 ट्रिलियन) आणि ~41.7 चा P/E रेशो (TTM) तिची बाजारातील मजबूत स्थिती दर्शवतो.
भारतीय हवाई वाहतूक क्षेत्रात मोठी वाढ अपेक्षित असली तरी, FY26 मध्ये उद्योगाला ₹17,000 ते ₹18,000 कोटींच्या निव्वळ तोट्याचा सामना करावा लागण्याची शक्यता आहे. भू-राजकीय तणाव, विमान अपघात आणि प्रमुख एअरलाईन्सच्या ऑपरेशनल समस्या यांसारख्या कारणांमुळे बाजारात अस्थिरता आहे. 2030 पर्यंत भारत जगातील तिसरे सर्वात मोठे विमान वाहतूक बाजारपेठ बनेल असा अंदाज आहे, परंतु सध्याचे आर्थिक चित्र आव्हानात्मक आहे.
भविष्यातील वाटचाल आणि टिकाऊपणा
एअर इंडिया एक्सप्रेससाठी H2 FY26 मध्ये ऑपरेटिंग प्रॉफिट मिळवणे हे एक महत्त्वाचे पाऊल असले तरी, त्याचा टिकाऊपणा कंपनीच्या व्यावसायिक धोरणांच्या अंमलबजावणीवर, क्षमतेच्या योग्य वापरावर आणि ग्राहक सेवेच्या सुधारणेवर अवलंबून असेल. वाढीच्या महत्त्वाकांक्षेसह नफा वाढवण्याचे व्यवस्थापनाचे ध्येय एक अवघड समतोल साधणारे काम आहे. इंडिगोसारखे स्पर्धक उच्च नफा आणि विस्तार क्षमता दर्शवतात, ज्यामुळे स्पर्धा अधिकच तीव्र होणार आहे. एअर इंडिया एक्सप्रेसचे 'व्हॅल्यू कॅरियर' मॉडेल किती प्रभावी ठरते, एअर इंडिया ग्रुपमधील एकीकरण खर्च कसे व्यवस्थापित केले जातात आणि बाजारातील बदलांशी ते किती जुळवून घेतात, हेच त्यांच्या दीर्घकालीन यशाचे मुख्य निकष ठरेल.