कंपनीच्या कामगिरीचे वास्तव
मागील तिमाहीत नफा मिळण्याची जी अपेक्षा होती, त्यावर पाणी फिरले आहे. आर्थिक वर्ष 2025 (FY25) मध्ये, एअर इंडिया एक्सप्रेसने ₹5,678.2 कोटी (US$670 दशलक्ष) चा निव्वळ तोटा नोंदवला आहे. ही आकडेवारी कंपनीच्या पूर्वीच्या फायदेशीर वर्षांच्या अगदी विरुद्ध आहे. सध्या कंपनीकडे 115 विमानांचा ताफा आहे आणि पुढील चार ते पाच वर्षांत तो 200 पेक्षा जास्त करण्याची योजना आहे. कंपनीने 30 नवीन बोईंग 737 MAX विमाने देखील ताफ्यात सामील केली आहेत. [21] एअर इंडिया एक्सप्रेस आता बसण्याच्या क्षमतेनुसार (Seat Capacity) जानेवारी 2026 पर्यंत तिसरी सर्वात मोठी एअरलाइन बनली आहे, तरीही वाढलेला खर्च आणि तोटा नफ्यात रूपांतरित करण्याचे आव्हान मोठे आहे. [12, 35] फेब्रुवारी 2026 मध्ये कंपनीची वेळेवर कामगिरी (On-time Performance) 68.9% होती, तर प्रवासी भार घटक (Passenger Load Factor) 89.0% राहिला. [50]
एअर इंडिया ग्रुपवर आर्थिक ताण
एअर इंडिया, एअर इंडिया एक्सप्रेस आणि विस्तारा या सर्वांचा समावेश असलेल्या एअर इंडिया ग्रुपने आर्थिक वर्ष 2025 (FY25) मध्ये ₹9,568.4 कोटी (सुमारे $1.1 अब्ज) चा एकत्रित करपूर्व तोटा (Consolidated Pre-tax Loss) नोंदवला आहे. [20, 25] एकूण एकत्रित तोटा ₹10,859 कोटी इतका आहे, तर महसूल ₹78,636 कोटी राहिला, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत लक्षणीय वाढ दर्शवतो. [2, 3, 25] टाटा ग्रुपसाठी एअर इंडिया अजूनही सर्वात मोठा तोटा करणारा उपक्रम ठरत आहे, जरी FY25 मध्ये त्याचा महसूल 15% वाढून ₹78,636 कोटी झाला असला तरी. [2, 25] याचा थेट परिणाम सिंगापूर एअरलाइन्सवर (SIA) होत आहे, ज्यांचा एअर इंडियामध्ये 25.1% हिस्सा आहे. FY26 च्या पहिल्या सहामाहीत SIA चा निव्वळ नफा 67.8% नी घसरून $239 दशलक्ष झाला, ज्याचे मुख्य कारण एअर इंडियाचे तोटे आहेत. [10, 15] SIA ने FY25 मध्येच ₹6,333 कोटी गुंतवले आहेत आणि ते एअर इंडियाला एक दीर्घकालीन, पण आव्हानात्मक गुंतवणूक मानत आहेत. [3, 36]
उद्योग क्षेत्रातील आव्हाने आणि भू-राजकीय घटक
संपूर्ण भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्र सध्या आर्थिकदृष्ट्या कठीण परिस्थितीतून जात आहे. ICRA च्या अंदाजानुसार, FY26 मध्ये एकूण उद्योग क्षेत्रातील तोटा ₹17,000-18,000 कोटी पर्यंत वाढू शकतो, जो FY25 मधील ₹5,600 कोटी पेक्षा खूप जास्त आहे. [27] कमी होत असलेला देशांतर्गत प्रवाशांचा वाढीचा दर, जेट इंधनाच्या वाढत्या किमती आणि रुपयाचे अवमूल्यन ही यामागील प्रमुख कारणे आहेत. [27] एव्हिएशन टर्बाइन फ्युएल (ATF) च्या किमती हा एक मोठा खर्च ठरत आहे, जो एकूण ऑपरेटिंग खर्चाच्या 30-40% आहे. [17, 27] याशिवाय, पाकिस्तानने भारतीय एअरलाइन्ससाठी हवाई क्षेत्र बंद ठेवल्याने एअर इंडियाला विमानांचे मार्ग बदलावे लागत आहेत, ज्यामुळे इंधनाचा वापर आणि प्रवासाचा वेळ वाढत आहे. या बंदीमुळे एअर इंडियाला अंदाजे ₹4,000 कोटी तोटा झाल्याचा अंदाज आहे, ज्यामुळे कंपनीच्या आर्थिक अडचणी आणखी वाढल्या आहेत. [18, 28] विमानांच्या वितरणात होणारा विलंबही ग्रुपच्या पुनर्रचना प्रयत्नांना बाधा आणत आहे. [2]
स्पर्धेतील स्थान आणि भविष्यातील दिशा
भारताच्या स्पर्धात्मक विमान वाहतूक बाजारात, IndiGo अजूनही सर्वात मोठा खेळाडू आहे. IndiGo चा देशांतर्गत बाजारात 64-65% वाटा आहे आणि FY25 मध्ये त्यांनी ₹7,587.5 कोटी चा करपूर्व नफा (Profit Before Tax) नोंदवला आहे. [2, 20, 12] IndiGo ची मोठी विमानांची ताकद आणि नवीन मार्गांवरील गुंतवणूक त्यांना मजबूत स्थितीत ठेवते. [7] एअर इंडिया एक्सप्रेस क्षमता वाढवत असली तरी, ग्रुप स्तरावरील प्रचंड तोटा भरून काढणे हे मोठे आव्हान आहे. एअर इंडिया ग्रुपच्या कायापालटासाठी आवश्यक असलेल्या भांडवली खर्चात विमानांचे आधुनिकीकरण आणि नूतनीकरण यांचा समावेश आहे. FY26 साठी ग्रुपच्या अपेक्षित तोट्यावरून असे दिसून येते की, सर्वसमावेशक नफा मिळवणे ही एक दीर्घकालीन प्रक्रिया आहे, ज्यासाठी सध्याची ऑपरेशन्स, आर्थिक स्थिती आणि भू-राजकीय अडचणींवर मात करावी लागेल.