एअर इंडियाच्या विमानात इंजिन बिघाड! टाटाच्या टर्नअराउंड योजनेला मोठा धक्का, सीईओचाही राजीनामा

विमानात इंजिन बिघाड, एअर इंडियाची सुरक्षितता धोक्यात?

गुरुवारी, एअर इंडियाचे AI 2812 हे विमान मुंबईहून बंगळुरूला जात असताना उड्डाणानंतर लगेचच इंजिनमध्ये बिघाड झाल्याने पायलटनी 'पॅन पॅन' (PAN PAN) असा इमर्जन्सी कॉल दिला. यामुळे विमानाला तातडीने मुंबई विमानतळावर परत उतरवण्यात आले. सुदैवाने या घटनेत कोणालाही दुखापत झाली नाही, परंतु या घटनेने एअरलाईनच्या तांत्रिक अडचणी आणि ऑपरेशनल सातत्यावर (operational consistency) प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे.

नियामक संस्थांची वाढती चिंता

या घटनेनंतर नियामक संस्थांचा दबाव वाढला आहे. मार्च 2026 मध्ये, युरोपियन युनियन एव्हिएशन सेफ्टी एजन्सी (EASA) ने केलेल्या अचानक तपासणीत अनेक सुरक्षा त्रुटी आढळून आल्या होत्या. यामध्ये केबिन-प्रेशर तपासणीत विलंब आणि त्यांच्या बोईंग 787 (Boeing 787) विमानांच्या ETOPS डेटाची विसंगत नोंद यांचा समावेश होता. भारतातील डिरेक्टरेट जनरल ऑफ सिव्हिल एव्हिएशन (DGCA) ने देखील तपासणी वाढवली आहे. जानेवारी 2026 मध्ये केलेल्या तपासणीत प्रति तपासणी सरासरी 1.96 त्रुटी आढळून आल्या, ज्या मजबूत सुरक्षा नोंदी असलेल्या एअरलाईन्ससाठी 1 पेक्षा कमी असणे अपेक्षित आहे. एअर इंडिया या समस्यांसाठी जुन्या विमानांचा ताफा आणि पुरवठा साखळीतील (supply chain) समस्यांमुळे रखडलेल्या $400 दशलक्ष (million) नूतनीकरण कार्यक्रमास कारणीभूत ठरवत आहे.

आर्थिक नुकसानीचा डोंगर

आर्थिक आघाडीवर, एअर इंडिया अजूनही मोठे नुकसान करत आहे. आर्थिक वर्ष 2025 (FY25) मध्ये, एअर इंडिया आणि त्याची उपकंपनी एअर इंडिया एक्सप्रेस यांनी एकत्रितपणे ₹9,568.4 कोटी (सुमारे $1.15 अब्ज) चा तोटा नोंदवला आहे, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत 48% ने वाढला आहे. अंदाजानुसार, आर्थिक वर्ष 2026 (FY26) पर्यंत हा तोटा ₹20,000 कोटी पेक्षा जास्त होऊ शकतो. FY25 मध्ये महसूल सुमारे $7 अब्ज पर्यंत वाढला असला तरी, नफा मात्र झालेला नाही. भारतातील सर्वात मोठी एअरलाईन असलेल्या इंडिगो (IndiGo) सारख्या प्रतिस्पर्धकांच्या तुलनेत ही आर्थिक स्थिती चिंताजनक आहे, ज्यांचा देशांतर्गत बाजारपेठेत 60% पेक्षा जास्त वाटा आहे. टाटाच्याच एव्हिएशन ग्रुपमधील विस्तारा (Vistara) एअरलाईनने अनेक वर्षांच्या तोट्यानंतर 2022 च्या उत्तरार्धात नफा मिळवला असून तिचा बाजारात सुमारे 10% वाटा आहे. वाढत्या उत्पन्नामुळे भारतीय विमान वाहतूक बाजारात मोठी वाढ अपेक्षित असली तरी, भू-राजकीय तणाव आणि इंधन दरांमुळे आव्हाने कायम आहेत.

टाटा ग्रुपची खाजगी कंपनी असल्याने, एअर इंडियाचा शेअर प्राईस, P/E रेशो किंवा मार्केट कॅपिटलायझेशन सार्वजनिकरित्या उपलब्ध नाही. गुंतवणूकदारांचा दृष्टिकोन (investor sentiment) कंपनीच्या आर्थिक निकालांवर आणि ऑपरेशनल कामगिरीवर अवलंबून आहे.

नेतृत्वावर प्रश्नचिन्ह

सध्याच्या इंजिन बिघाडाच्या घटनेने, जरी ती सुरक्षितपणे हाताळली गेली असली तरी, एअर इंडियाच्या 'व्हिजन.एआय' (Vihaan.AI) या बहु-वर्षीय पुनरुज्जीवन योजनेच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे. सीईओ कॅम्पेबेल विल्सन (Campbell Wilson) यांचे लवकरच होणारे पदत्याग (departure) अनिश्चिततेचा आणखी एक थर जोडतो. विल्सन यांच्या कार्यकाळात फ्लीटचा विस्तार आणि एकत्रीकरण झाले असले तरी, सततचे नुकसान आणि वाढलेली छाननी - ज्यात जून 2025 मध्ये झालेला 260 लोकांचा जीव घेणारा एक मोठा अपघात आणि त्यामुळे टाटा ग्रुप कंपन्यांच्या शेअर्सवर झालेला परिणाम यांचा समावेश आहे - हे दर्शवते की पुनरुज्जीवन अपेक्षांपेक्षा अधिक जटिल आणि दीर्घकालीन आहे. अनेक वर्षांचे नियोजन होऊनही स्पष्ट उत्तराधिकारी योजनेचा अभाव, ऑपरेशनल समस्या आणि DGCA द्वारे वरिष्ठ अभियांत्रिकी कर्मचाऱ्यांचे निलंबन व अनधिकृत विमान ऑपरेशन्ससाठी कारणे दाखवा नोटीस (show-cause notices) जारी करणे यासारख्या मागील घटनांसह नेतृत्वाच्या स्थिरतेवर आणि धोरणात्मक सातत्यावर शंका निर्माण करते. देखरेख आणि अभियांत्रिकी बाबींमध्ये अनेकदा समस्या आढळून आल्या आहेत.

पुढील मार्ग: सुरक्षा, नेतृत्व आणि गुंतवणूकदारांचा विश्वास

एअर इंडियासमोर तात्काळ सुरक्षा समस्यांचे निराकरण करणे आणि एका प्रमुख नेतृत्व बदलाचे व्यवस्थापन करणे असे दुहेरी आव्हान आहे. नवीन सीईओची नियुक्ती आणि त्यांना कार्यभार सोपवणे पुढील टप्प्यातील पुनरुज्जीवनासाठी महत्त्वपूर्ण ठरेल. कंपनी आपली सुरक्षा आणि देखभाल समस्यांचे निराकरण करू शकेल का, आर्थिक स्थितीत स्थिरता आणू शकेल का आणि टाटा ग्रुपच्या मोठ्या गुंतवणुकीचे समर्थन करण्यासाठी ऑपरेशनल विश्वसनीयता सिद्ध करून विश्वास पुन्हा निर्माण करू शकेल का, याकडे गुंतवणूकदार बारकाईने लक्ष ठेवतील.