Skyscanner च्या अहवालानुसार, आता ६७% भारतीय पर्यटक सुट्ट्यांसाठी ऐतिहासिक स्थळे, सण-उत्सव आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांना प्राधान्य देत आहेत. या बदलामुळे देशांतर्गत पर्यटन आणि हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्रासाठी नव्या संधी निर्माण झाल्या आहेत, मात्र प्रवासाचा खर्च ही एक मोठी समस्या आहे.
भारतीयांची बदलती प्रवासाची आवड
भारतीय पर्यटक आता सुट्ट्यांसाठी पारंपरिक स्थळांपेक्षा वेगळ्या, अनुभवात्मक (Immersive) सांस्कृतिक प्रवासाला जास्त पसंती देत आहेत. Skyscanner च्या 'India Culture Travel Index' नुसार, ६७% लोकांनी सांगितले की ते डेस्टिनेशन निवडताना ऐतिहासिक स्थळे, सण-उत्सव आणि स्थानिक पदार्थांना महत्त्व देतात. विशेषतः देशांतर्गत प्रवासात हा ट्रेंड अधिक मजबूत असून, ८४% प्रवाशांनी भारतातच आपल्या सांस्कृतिक मुळांचा शोध घेण्यास जास्त रस दाखवला आहे.
पर्यटन आणि हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्रावरील परिणाम
या ग्राहक वर्तनातील बदलाचा थेट परिणाम ट्रॅव्हल, हॉस्पिटॅलिटी आणि एव्हिएशन कंपन्यांवर होणार आहे. ४७% पर्यटक खास ऐतिहासिक स्थळे पाहण्यासाठी प्रवासाची योजना आखत आहेत. यामुळे राजस्थान, केरळ आणि उत्तराखंडसारखी राज्ये, जिथे ऐतिहासिक स्थळांची संख्या जास्त आहे, तिथे मागणी वाढण्याची शक्यता आहे. तसेच, ७२% पर्यटक दुर्गापूजा किंवा गणेशोत्सवासारख्या सणांच्या वेळी प्रवासाची योजना आखत असल्याने, जे हॉटेल चेन्स आणि ट्रॅव्हल एजन्सी या तारखांना विशेष पॅकेज देतील, त्यांना मोठा फायदा होऊ शकतो.
देशांतर्गत पर्यटनाबरोबरच, ४६% भारतीय पर्यटक सांस्कृतिक कार्यक्रम किंवा हेरिटेज ट्रेल्ससाठी आंतरराष्ट्रीय ठिकाणीही जाऊन आले आहेत. पर्यटनाचे विकेंद्रीकरण होत असून, २५% पर्यटक आता लहान शहरे किंवा टियर-२ आणि टियर-३ शहरांकडे वळत आहेत. यामुळे या प्रदेशांतील पर्यटन पायाभूत सुविधांना चालना मिळू शकते, परंतु तिथे कनेक्टिव्हिटी आणि सेवांच्या मानकीकरणाची गरज भासेल.
मुख्य धोके आणि लक्ष ठेवण्यासारखे मुद्दे
सांस्कृतिक पर्यटनाची मागणी वाढत असली तरी, काही अडचणी या क्षेत्राच्या वाढीला खीळ घालू शकतात. Skyscanner च्या अहवालात ३७% लोकांसाठी प्रवासाचा वाढलेला खर्च ही एक मोठी समस्या असल्याचे म्हटले आहे. याचा अर्थ, जरी प्रीमियम अनुभवांची मागणी वाढत असली, तरी किंमतीबाबत ग्राहक अजूनही संवेदनशील आहेत. यामुळे खर्च प्रभावीपणे व्यवस्थापित न करू शकणाऱ्या ट्रॅव्हल कंपन्यांच्या नफ्यावर परिणाम होऊ शकतो. याशिवाय, ४९% पर्यटकांनी सुरक्षिततेची चिंता व्यक्त केली आहे, हा एक ऑपरेशनल धोका आहे ज्यामुळे पर्यटन स्थळांची प्रतिष्ठा आणि पर्यटकांची संख्या प्रभावित होऊ शकते.
हॉस्पिटॅलिटी आणि पर्यटन क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांनी कंपन्या या खर्च आणि सुरक्षिततेच्या समस्या कशा हाताळतात यावर लक्ष ठेवले पाहिजे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, कंपन्या या अनुभवात्मक पॅकेजेसची योजना कशा प्रकारे आखतात आणि ती मध्यमवर्गाला परवडणाऱ्या किमतीत उपलब्ध करून देतात का, हे पाहणे गरजेचे ठरेल. जसजसे पर्यटक फूड ट्रेल्स किंवा सणांसारख्या विशिष्ट अनुभवांभोवती आपल्या सहलींचे नियोजन करत आहेत, तसतसे कंपन्यांना अस्सल आणि अखंड लॉजिस्टिक्स प्रदान करण्याची क्षमताच येत्या वर्षात त्यांची स्पर्धात्मकता निश्चित करेल.