Whalesbook
ITDC च्या हॉटेल्सचे नूतनीकरण: सरकारी योजना काय?
केंद्र सरकारने India Tourism Development Corporation (ITDC) च्या दोन प्रतिष्ठित हॉटेल्स - The Ashok आणि Hotel Samrat - यांचे नूतनीकरण करण्याचा निर्णय घेतला आहे. नॅशनल मॉनिटायझेशन पाइपलाइन (NMP) 2.0 अंतर्गत, सरकार सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी (PPP) मॉडेलचा वापर करून या प्रकल्पांमधून ₹1,200 कोटी उभारण्याची योजना आखत आहे. Operations, Management and Development Agreements (OMDA) द्वारे खाजगी क्षेत्रातील कौशल्य आणि भांडवल यांचा उपयोग करून हॉटेल्सचे आधुनिकीकरण आणि कार्यक्षमता वाढवण्याचे यामागे उद्दिष्ट आहे. NMP 2.0 चा मुख्य उद्देश पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी मोठ्या प्रमाणात निधी उभारणे आहे.
₹1,200 कोटींचे पुनर्विकास लक्ष्य
या नियोजित पुनर्विकास योजनेत, The Ashok हॉटेलसाठी ₹820 कोटी आणि Hotel Samrat साठी ₹380 कोटी असा एकूण ₹1,200 कोटींचा निधी उभारण्याचे लक्ष्य आहे. The Ashok हॉटेलचे काम FY27 पर्यंत आणि Hotel Samrat चे काम FY30 पर्यंत पूर्ण होण्याची शक्यता आहे. The Ashok हॉटेल हे डिप्लोमॅटिक एन्क्लेव्हमध्ये स्थित असून त्याचे महत्त्व लक्षात घेता त्याला प्राधान्य देण्यात आले आहे. Hotel Samrat च्या बाबतीत, त्याच्या संवेदनशील स्थानामुळे आणि भूतकाळातील विकासातील अडचणींमुळे यास विलंब लागू शकतो.
ITDC ची आर्थिक सुधारणा
विशेष म्हणजे, ITDC ने नुकत्याच आर्थिक सुधारणा दाखवल्या आहेत. FY21 मध्ये तोटा अनुभवल्यानंतर, कंपनीने मार्च 2025 पर्यंत महसूल तिप्पट करण्यासह पुनरागमन केले आहे. FY25 मध्ये कंपनीने ₹587.78 कोटींचा एकूण टर्नओव्हर आणि ₹82.94 कोटींचा प्रॉफिट आफ्टर टॅक्स (PAT) नोंदवला आहे. कंपनीवर कर्जाचा बोजा नगण्य आहे, ज्यामुळे तिचे कर्ज-इक्विटी गुणोत्तर (debt-to-equity ratio) शून्याच्या जवळ आहे. 87.03% प्रमोटर होल्डिंगसह कंपनीची आर्थिक स्थिती मजबूत दिसते. मात्र, P/E गुणोत्तर 56-61 च्या आसपास असल्याने, त्याला ग्रोथ स्टॉक (growth stock) मानले जात आहे.
ऑडिटर्सच्या चिंता आणि आव्हाने
या सुधारणा असूनही, ITDC च्या आर्थिक निकालांवर स्टॅच्युटरी ऑडिटरने (statutory auditor) चिंता व्यक्त केली आहे. Q3 FY26 च्या निकालांवर त्यांनी प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. अशोक टूर्स अँड ट्रॅव्हल्स (Ashok Tours & Travels) च्या जनरल सेल्स एजंट (GSA) करारातील ₹187.13 कोटींच्या येणी (receivables) पूर्णपणे सुरक्षित नसल्याची बाब समोर आली आहे. तसेच, हॉटेल अशोक/सम्राट कडून ₹129.26 कोटींचे न बिल केलेले परवाना शुल्क (unbilled license fees) आणि DDA कडून कॉमनवेल्थ गेम्स कामासाठी ₹98.96 कोटींची थकीत येणी याबाबतही ऑडिटर्सने नमूद केले आहे. हॉटेल अशोकचे परवाना करार (license agreements) कालबाह्य होणे हे देखील एक मोठे आव्हान आहे. अशा समस्यांमुळे खाजगी भागीदार आकर्षित होण्यात अडचणी येऊ शकतात.
PPP अंमलबजावणीतील जोखीम
भारतातील PPP मॉडेल्सचे यश प्रभावी अंमलबजावणीवर अवलंबून असते. नियामक अडथळे, लांबलेली वाटाघाटी आणि करारातील वाद हे PPP मध्ये सामान्य आहेत. Hotel Samrat सारख्या संवेदनशील ठिकाणी असलेल्या मालमत्तेसाठी खाजगी गुंतवणूकदारांना आकर्षित करणे आव्हानात्मक असू शकते. ITDC वर बाह्य कर्ज नसले तरी, FY25 मध्ये दोन्ही हॉटेल्सची ऑक्युपन्सी रेट (occupancy rates) कमी झाली आहे, जी खाजगी क्षेत्राच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी सुधारण्याची गरज आहे.
भविष्यातील दृष्टिकोन
The Ashok आणि Hotel Samrat चे पुनर्विकास हे NMP 2.0 चा एक भाग आहेत, ज्याचे एकूण लक्ष्य ₹16.72 ट्रिलियन आहे. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांचे यश ITDC ला आपल्या मालमत्ता पोर्टफोलिओचे ऑप्टिमायझेशन (optimization) करण्यास आणि भविष्यातील वाढीसाठी भांडवल उभारण्यास मदत करेल. सरकार अशा प्रतिष्ठित मालमत्तांसाठी योग्य खाजगी भागीदार किती प्रभावीपणे आकर्षित करते, यावर या योजनेचे यश अवलंबून असेल.