अमेरिकेकडून बांगलादेशला 'डील', भारतीय टेक्सटाईल शेअर्स गडगडले! पण दीर्घकाळ कोण जिंकणार?

अमेरिकेच्या नवीन डीलने भारतीय टेक्सटाईल शेअर्स कोसळले; पण दीर्घकाळ कोण जिंकणार?

अमेरिकेकडून बांगलादेशसोबत झालेल्या एका नवीन ट्रेड डीलमुळे (Trade Deal), १० फेब्रुवारी २०२६ रोजी भारतीय शेअर बाजारात टेक्सटाईल सेक्टरमध्ये मोठी पडझड झाली. Gokaldas Exports, KPR Mill, Arvind आणि Pearl Global Industries यांसारख्या प्रमुख भारतीय टेक्सटाईल कंपन्यांच्या शेअर्सची किंमत ५% पेक्षा जास्त घसरली, तर संपूर्ण टेक्सटाईल सेक्टरचा इंडेक्स (Sector Index) ९% पर्यंत खाली आला. या डील अंतर्गत, अमेरिकेने बांगलादेशातून येणाऱ्या निवडक टेक्सटाईल उत्पादनांसाठी १९% चा ओव्हरऑल टॅरिफ (Overall Tariff) निश्चित केला आहे, तसेच काही विशिष्ट परिस्थितीत झिरो-टॅरिफ (Zero-Tariff) ची सोय दिली आहे. याउलट, अमेरिकेच्या मार्केटमध्ये भारतीय टेक्सटाईलसाठी १८% टॅरिफ होता. या नवीन स्पर्धेच्या शक्यतेमुळे गुंतवणूकदारांनी लगेचच विक्रीचा सपाटा लावला.

दीर्घकालीन फायद्यांवर विश्लेषकांचे लक्ष

जरी आजच्या डीलने तात्पुरती चिंता वाढवली असली, तरी तज्ञांचे म्हणणे आहे की भारताची जागतिक टेक्सटाईल मार्केटमधील पकड मजबूत आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे भारताने अमेरिका आणि युरोपियन युनियन (EU) सोबत केलेले मोठे ट्रेड करार. अमेरिकेसोबतच्या फ्रेमवर्कमुळे भारतीय टेक्सटाईल निर्यातीसाठी १८% टॅरिफ लागून अमेरिकेच्या ११८ अब्ज डॉलर्स (USD 118 Billion) च्या मार्केटमध्ये प्रवेश सोपा झाला होता. पण याहूनही महत्त्वाचे म्हणजे, नुकताच फायनल झालेला भारत-EU फ्री ट्रेड एग्रीमेंट (FTA) भारतासाठी गेमचेंजर ठरू शकतो. या करारामुळे युरोपियन युनियनमध्ये भारतीय टेक्सटाईल उत्पादनांवरचे जवळजवळ सर्वच टॅरिफ (Tariffs) संपुष्टात येतील. युरोपियन युनियनचे टेक्सटाईल मार्केट २६३ अब्ज डॉलर्स (USD 263 Billion) चे आहे. यामुळे भारतीय निर्यातदारांना बांगलादेश आणि व्हिएतनामसारख्या देशांप्रमाणेच EU मध्ये ड्युटी-फ्री (Duty-Free) एंट्री मिळेल.

बांगलादेशच्या डीलची खरी किंमत काय?

अमेरिकेच्या या नवीन डीलकडे बारकाईने पाहिल्यास, बांगलादेशला मिळालेला झिरो-टॅरिफचा फायदा तितकासा सोपा नाही. हा फायदा काही विशिष्ट व्हॉल्यूम्सपुरता (Volumes) मर्यादित आहे आणि त्यासाठी बांगलादेशला अमेरिकेतूनच कॉटन (Cotton) किंवा इतर मटेरियल (Man-made fiber) वापरावे लागेल. यामुळे बांगलादेशच्या उत्पादन खर्चात वाढ होऊ शकते आणि त्यांना मिळणारा फायदा कमी होऊ शकतो. तज्ञांचे म्हणणे आहे की, या विशिष्ट नियमांमुळे बांगलादेशला जास्त स्पर्धात्मक फायदा मिळणे कठीण आहे. उलट, अमेरिकेच्या मार्केटमध्ये भारताचा १८% टॅरिफ बांगलादेशच्या १९% पेक्षा चांगला ठरू शकतो. बाजारातील ही प्रतिक्रिया एका मर्यादित फायद्यावर आधारित आहे, तर भारताचे EU सोबतचे मोठे फायदे अजून पूर्णपणे विचारात घेतले गेले नाहीत. शिवाय, अलीकडील काळात भारतीय टेक्सटाईल शेअर्समध्ये झालेली वाढ काही कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन (Valuation) खूप जास्त वाढवणारी ठरली आहे. KPR Mill आणि Arvind सारख्या कंपन्यांच्या बाबतीत हे स्पष्ट दिसत आहे, जेथे महसूल वाढीचा वेग मंदावला आहे.

भविष्यातील वाटचाल: FTAs ठरवतील दिशा

अमेरिकेकडून बांगलादेशला झालेल्या ट्रेड डीलमुळे बाजारात थोडी अस्थिरता (Volatility) आली असली, तरी भारतीय टेक्सटाईल सेक्टरचे भविष्य उज्वल दिसत आहे. भारत-EU FTA हा एक मोठा बूस्टर ठरणार आहे, ज्यामुळे युरोपियन बाजारात भारताची स्पर्धात्मकता वाढेल. अमेरिकेसोबतचा फ्रेमवर्क आणि जागतिक स्तरावर पुरवठा साखळीत (Supply Chain) बदल करण्याची 'चीन प्लस वन' (China Plus One) रणनीती भारतासाठी फायदेशीर ठरेल. भारत आता स्पेशालिटी आणि टेक्निकल टेक्सटाईल्सवर (Technical Textiles) लक्ष केंद्रित करत आहे, ज्यामुळे स्पर्धेत टिकून राहण्यास मदत मिळेल. त्यामुळे, एका स्पर्धकाला मिळालेला तात्पुरता फायदा दीर्घकालीन दृष्ट्या भारताच्या फायद्यांवर मात करेल असे वाटत नाही.