टेक्सटाईल शेअर्सची तुफानी तेजी: अमेरिकेशी डीलची 'होप' की बांगलादेशाचा 'खतरा'?

एक्सपोर्टची नवी आशा आणि बाजाराची प्रतिक्रिया

शुक्रवारी, १३ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, भारतीय टेक्सटाईल क्षेत्र पुन्हा एकदा चर्चेत आले. Gokaldas Exports, KPR Mill आणि Vardhman Textiles यांसारख्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी वाढ झाली. Gokaldas Exports चा शेअर ८९५.५५ रुपयांवर अप्पर सर्किटला पोहोचला, KPR Mill १०% वाढून ९८८ रुपयांवर गेला, तर Vardhman Textiles ८% नी वाढून ५२३.१५ रुपयांवर पोहोचला. या तेजीचे मुख्य कारण म्हणजे केंद्रीय मंत्री पीयूष गोयल यांनी अमेरिकेसोबत टेक्सटाईल उत्पादनांसाठी झिरो-ड्यूटी ऍक्सेस मिळवण्याबाबत दिलेले संकेत. भारतालाही बांगलादेशासारखेच फायदे मिळावेत, हा यामागचा उद्देश आहे. विशेष म्हणजे, याच दिवशी BSE सेन्सेक्स १.१०% घसरून ८२,७५७ अंकांवर बंद झाला, ज्यामुळे टेक्सटाईल क्षेत्राची ही विशिष्ट तेजी अधिक उठून दिसली. यापूर्वी ९ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, भारत-अमेरिका अंतरिम व्यापार करारातून १८% शुल्कात कपात झाल्याच्या बातमीने Gokaldas Exports सारखे शेअर्स ६.५% पर्यंत वाढले होते, परंतु त्यानंतर बांगलादेशासंबंधीच्या घडामोडींमुळे ही तेजी काहीशी कमी झाली होती.

सखोल विश्लेषण: झिरो-ड्यूटीच्या पलीकडे

जरी तात्काळ तेजी ही केवळ एका बातमीमुळे आली असली, तरी सखोल विश्लेषण केल्यास चित्र अधिक स्पष्ट होते. भारताला अमेरिकेकडून झिरो-टॅरिफ (Zero-Tariff) फायदा मिळण्याची शक्यता आहे, विशेषतः अमेरिकन कापसापासून बनवलेल्या कपड्यांवर. हे बांगलादेशाला मिळणाऱ्या फायद्यासारखेच आहे. मात्र, भारतीय टेक्सटाईल निर्यातदार कंपन्या, जसे की Gokaldas Exports, KPR Mill आणि Arvind Ltd, बांगलादेश-अमेरिका करारानंतर सुरुवातीला थोड्या घसरल्या होत्या, पण नंतर सावरल्या. महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे, दोन्ही देशांच्या टॅरिफ (Tariff) रचनेतील फरक. नवीन अमेरिका-भारत करारानुसार, भारतीय निर्यातीवर १८% शुल्क आहे, तर बांगलादेशला त्यांच्या अलीकडील करारानुसार विशिष्ट प्रमाणात ०% शुल्काचा फायदा मिळतो. यामुळे स्पर्धेत मोठी तफावत निर्माण झाली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जरी भारताकडे बांगलादेशापेक्षा मोठी स्पिनिंग क्षमता असली तरी, या प्राधान्य शुल्कांचा तात्काळ खर्च लक्षणीय आहे.

अमेरिकेव्यतिरिक्त, भारत-युरोपियन युनियन (EU) फ्री ट्रेड ऍग्रीमेंट (FTA) अंतिम टप्प्यात आहे आणि २०२६ च्या सुरुवातीला लागू होण्याची अपेक्षा आहे. हा करार भारतीय निर्यातीवरील जवळपास सर्व ८-१२% असलेले शुल्क रद्द करेल. यामुळे बांगलादेश आणि व्हिएतनाम सारख्या प्रतिस्पर्धकांसमोर भारत अधिक सक्षम होईल. Axis Securities च्या मते, अशा बहुपक्षीय करारांमुळे टेक्सटाईलसारख्या निर्यात-केंद्रित क्षेत्रांना खूप फायदा होऊ शकतो, ज्यामुळे ऑर्डर्स वाढू शकतात आणि कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन (Valuation) सुधारू शकते. EU हे अमेरिकेनंतर भारतासाठी टेक्सटाईल निर्यातीचे दुसरे सर्वात मोठे बाजारपेठ आहे.

⚠️ धोक्याची घंटा (Bear Case)

अलीकडील तेजीनंतरही, अनेक टेक्सटाईल कंपन्यांसमोर काही आव्हाने आणि व्हॅल्युएशनची चिंता कायम आहे. उदाहरणार्थ, Gokaldas Exports चे व्हॅल्युएशन 'आकर्षक' वरून 'फेअर' (Fair) झाले आहे. ४ फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत, कंपनीचा P/E रेशो ४३.५७ होता, जो अनेक प्रतिस्पर्ध्यांपेक्षा जास्त आहे. कंपनीचा ROCE ८.६१% आणि ROE ७.०९% मध्यम स्वरूपाचे आहेत, जे इतक्या उच्च मल्टीपल्सना (Multiples) पूर्णपणे समर्थन देऊ शकत नाहीत. शिवाय, Q3FY26 मध्ये, Gokaldas Exports च्या EBITDA मध्ये १८% वार्षिक घट झाली, याचे एक कारण म्हणजे ग्राहकांसोबत अमेरिकेच्या शुल्काचा भार वाटून घेणे. Vardhman Textiles तुलनेने स्वस्त दिसत असले तरी (P/E १८.४३), गेल्या पाच वर्षांत विक्री वाढ ७.७६% राहिल्याने आणि मागील तीन वर्षांतील ROE ८.५७% कमी असल्याने चिंता वाढवते. अमेरिकेच्या बाजारात बांगलादेशाला विशिष्ट प्रमाणात झिरो-ड्यूटी मिळणे, ज्यामुळे १८% शुल्काचा फायदा मिळतो, हे भारतासाठी १८% शुल्काच्या तुलनेत एक थेट आव्हान आहे. उद्योग तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, बांगलादेशला त्यांचे झिरो-ड्यूटी फायदे पूर्णपणे वापरण्यासाठी पुरवठा साखळीत बदल करावे लागतील आणि खर्च वाढवावा लागेल. मात्र, तात्काळ भावनांवर आधारित हा बदल शेअरच्या कामगिरीवर परिणाम करत आहे. बाजारातील एकूणच कमजोरीही कायम आहे, १३ फेब्रुवारी २०२६ रोजी BSE सेन्सेक्स १.२५% ने घसरला होता.

भविष्यातील दिशा

सध्या भारतीय टेक्सटाईल क्षेत्र एका महत्त्वाच्या टप्प्यावर उभे आहे. एका बाजूला अमेरिकेशी संबंधित तात्काळ व्यापार बातम्या आहेत, तर दुसऱ्या बाजूला दीर्घकालीन संधी आहेत. भारत-EU FTA अंतिम झाल्यामुळे सतत वाढ आणि बाजारपेठेत प्रवेश मिळण्याची खात्री आहे, ज्यामुळे युरोपियन बाजारपेठेत शुल्क-मुक्त प्रवेश मिळेल. भारत-अमेरिकेच्या व्यापार कराराचे तपशील मार्चपर्यंत अपेक्षित आहेत, परंतु झिरो-ड्यूटी फायद्याची शक्यता हे एक महत्त्वाचे घटक राहील. Axis Securities सारख्या विश्लेषकांना क्षमतेचा वापर वाढण्याची आणि कमाईत सुधारणा होण्याची अपेक्षा आहे. तथापि, सध्याच्या व्हॅल्युएशनची शाश्वती वाढलेल्या कमाईवर आणि कंपन्यांच्या स्पर्धात्मक दबाव व कार्यक्षमतेवर मात करण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल. क्षेत्राची कामगिरी व्यापार धोरणांतील बदलांवर आधारित राहण्याची शक्यता आहे, आणि दीर्घकालीन स्थिरतेसाठी अनेक आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठांमध्ये विविधीकृत दृष्टिकोन महत्त्वाचा ठरेल.