Whalesbook
वस्त्रोद्योगाची निर्यात ₹3.16 लाख कोटींवर
आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये भारतीय वस्त्रोद्योगाची निर्यात 2.1% ने वाढून ₹3.16 लाख कोटी (मागील वर्षी ₹3.09 लाख कोटी) झाली आहे. ही वाढ प्रामुख्याने उच्च मूल्याच्या उत्पादनांवर (Higher-value products) भर दिल्याने शक्य झाली आहे. यामध्ये रेडीमेड गारमेंट्स (Ready-made Garments) सर्वात पुढे असून, त्यांची निर्यात 2.9% ने वाढून ₹1.39 लाख कोटी झाली. हँडीक्राफ्ट्स (Handicrafts), ज्यात हाताने बनवलेल्या कार्पेट्सचा समावेश नाही, त्यांची निर्यात 6.1% ने वाढून ₹15,855 कोटी पर्यंत पोहोचली, जे उद्योगाच्या दीर्घकालीन स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी आवश्यक आहे.
वाढीचे घटक आणि आकडेवारीतील फरक
जागतिक शिपिंगमधील व्यत्यय (Global shipping disruptions) असूनही, इतर विभागांनीही वाढीस हातभार लावला. कॉटन यार्न, फॅब्रिक्स आणि मेड-अप्स (Cotton yarn, fabrics, and made-ups) विभागाची निर्यात 0.4% ने वाढून ₹1.02 लाख कोटी झाली, तर मॅन-मेड फॅब्रिक्स (Man-made versions) 3.6% ने वाढून ₹42,687 कोटी नोंदवण्यात आले. मात्र, वस्त्रोद्योग आणि ॲपेरल (Textile and apparel) क्षेत्रासाठी एकत्रित आकडेवारीमध्ये थोडा विरोधाभास दिसतो. काही अहवालानुसार FY2024-25 साठी सुमारे 37 अब्ज डॉलर्स (USD 37 billion) होते, तर इतरांच्या मते एप्रिल 2025-मार्च 2026 साठी -2.21% ची घट होऊन एकूण निर्यात 35.8 अब्ज डॉलर्स (US$35.8 billion) पर्यंत पोहोचली. यामुळे एकूण निर्यात कामगिरीत अस्थिरता (Volatility) दिसून येते.
धोरणात्मक पाठिंबा आणि बाजारपेठ विस्तार
शासकीय धोरणांनी (Government policy) महत्त्वपूर्ण पाठिंबा दिला. RBST&L आणि RDP सारख्या महत्त्वाच्या प्रोत्साहन योजनांची मुदत मार्च 2026 नंतरही वाढवण्यात आल्याने उद्योगाला स्थिरता मिळाली. भारत 120 पेक्षा जास्त देशांमध्ये निर्यात करत आहे. इजिप्त आणि नायजेरियासारख्या उदयोन्मुख बाजारपेठांमध्ये (Emerging markets) मजबूत वाढ दिसून आली, तसेच UAE आणि जर्मनीसारख्या प्रस्थापित बाजारपेठांमध्येही चांगली कामगिरी झाली. यातून निर्यात धोरणात विविधता (Diversified export strategy) दिसून येते.
व्यापार करार आणि जागतिक स्पर्धा
EFTA, यूके, ओमान, न्यूझीलंड आणि युरोपियन युनियनसोबत (EU) झालेल्या नवीन व्यापार करारामुळे (Trade agreements) बाजारपेठेत पोहोचणे सोपे होणार असून, टॅरिफ्स (Tariffs) कमी होण्याची अपेक्षा आहे. यामुळे भारताचे जागतिक पुरवठा साखळीत (Global supply chains) एकत्रीकरण वाढेल. जागतिक वस्त्रोद्योग बाजारपेठ वाढत असली तरी, स्पर्धा प्रचंड आहे. चीनने जानेवारी-फेब्रुवारी 2026 मध्ये 17.6% निर्यात वाढ साधली, तर व्हिएतनामचे 2026 साठी 50 अब्ज डॉलर्स (US$50 billion) निर्यातीचे उद्दिष्ट आहे. बांगलादेशने 2025 मध्ये 38.8 अब्ज डॉलर्स (38.8 billion) चा टप्पा गाठला. भारतीय उद्योगाचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market capitalization) ₹3.0 लाख कोटी आहे, ज्यात Page Industries, K.P.R. Mill आणि Vardhman Textiles सारख्या कंपन्या प्रमुख आहेत.
पुढील आव्हाने
पुढील काळात उद्योगासमोर अनेक मोठी आव्हाने आहेत. भू-राजकीय तणाव (Geopolitical tensions) आणि संघर्षामुळे जागतिक पुरवठा साखळी आणि शिपिंग खर्चावर परिणाम होत आहे, ज्यामुळे डिलिव्हरी वेळ आणि नफ्यावर परिणाम होतो. व्हिएतनाम आणि बांगलादेशकडून तीव्र स्पर्धा, त्यांच्या व्यापार करारांमुळे आणि कमी मनुष्यबळ खर्चामुळे (Lower labor costs) एक मोठे आव्हान आहे. सरकारी प्रोत्साहनांवर (Government incentives) अवलंबून राहणे हे धोरणे बदलल्यास धोकादायक ठरू शकते. कॉटनच्या दरातील अस्थिरता (Volatile cotton prices) नफ्यावर परिणाम करू शकते, आणि कॉटन फायबरच्या वाढत्या आयातीमुळे (Cotton fiber imports) अवलंबित्व वाढले आहे.
स्थिर दृष्टिकोन
एकंदरीत, भारतीय वस्त्रोद्योगाचे भविष्य (Outlook) स्थिर दिसत आहे. धोरणात्मक पाठिंबा आणि व्यापार करारामुळे याला बळ मिळत आहे. उच्च मूल्याच्या उत्पादनांवर लक्ष केंद्रित करणे आणि उदयोन्मुख बाजारपेठांमध्ये विस्तार करणे हे भविष्यातील वाढीसाठी महत्त्वाचे ठरेल. व्यापार वाटाघाटी (Trade talks) आणि जागतिक पुरवठा साखळीतील बदलांना यशस्वीपणे सामोरे जाणे महत्त्वाचे ठरेल.