AGR निर्णयाची प्रतीक्षा आणि नेटवर्कची धडपड
भारतातील टेलिकॉम क्षेत्रात Vodafone Idea (Vi) सध्या एका निर्णायक वळणावर उभी आहे. कंपनीच्या थकबाकी असलेल्या ॲडजस्टेड ग्रॉस रेव्हेन्यू (AGR) चे पुनर्मूल्यांकन करण्यासाठी सरकारने एक विशेष समिती नेमली आहे. या समितीचा अंतिम निर्णय येत्या दोन महिन्यांत येण्याची शक्यता आहे. विशेष म्हणजे, या समितीचा निर्णय Vi आणि दूरसंचार विभाग (DoT) दोघांनाही बंधनकारक असेल.
एकीकडे AGR थकबाकीचे गणित, तर दुसरीकडे Vi ची मोठी योजना. कंपनी तब्बल ₹45,000 कोटी ($4.89 बिलियन) इतकी मोठी गुंतवणूक करून पुढील तीन वर्षांत आपले नेटवर्क अपग्रेड करणार आहे. यामध्ये 4G आणि 5G सेवांचा विस्तार करण्यावर भर दिला जाईल. मात्र, Vi वर एकूण ₹1.77 लाख कोटी पेक्षा जास्त AGR थकबाकी आहे, ज्यापैकी ₹89,952 कोटी एकट्या Vi चे आहेत. कंपनीची आर्थिक स्थिती फारशी चांगली नाही. मागील पाच वर्षांपासून कंपनीच्या विक्रीत वाढ झालेली नाही, तसेच कंपनीचे P/E रेशो निगेटिव्ह (Negative) आहे आणि पुस्तक मूल्य (Book Value) देखील निगेटिव्ह आहे. कंपनीवरील कर्जाचा बोजा इतका मोठा आहे की, मिळणाऱ्या उत्पन्नाचा मोठा भाग व्याजासाठीच खर्च होत आहे.
स्पर्धेत टिकून राहण्याचे आव्हान
Vi च्या प्रतिस्पर्ध्यांची आर्थिक स्थिती मात्र खूप मजबूत आहे. Bharti Airtel चे मार्केट कॅपिटल (Market Capitalisation) ₹1.2 लाख कोटी पेक्षा जास्त असून, त्याचा P/E रेशो सुमारे 38 आहे. हे कंपनीच्या नफा आणि वाढीच्या क्षमतेवर गुंतवणूकदारांचा विश्वास दर्शवते. Reliance Jio जरी सूचीबद्ध (Listed) नसली तरी, ती Reliance Industries चा भाग आहे, ज्याने 2024 मध्ये ₹20,372 कोटी चा निव्वळ नफा (Net Profit) नोंदवला आहे. Vi ने सलग चौथ्या तिमाहीत ₹5286.0 कोटी चा निव्वळ तोटा (Net Loss) नोंदवला आहे, हे कंपनीसमोरील आव्हाने अधोरेखित करते.
भारतातील टेलिकॉम बाजारपेठेत Reliance Jio आणि Bharti Airtel यांचे वर्चस्व आहे. ऑगस्ट 2025 पर्यंत, या दोन्ही कंपन्या मिळून 80% पेक्षा जास्त ब्रॉडबँड ग्राहक आपल्या ताब्यात ठेवतात. Vi सुमारे 127 दशलक्ष (Million) ग्राहकांसह तिसऱ्या क्रमांकावर आहे, तर Jio चे ग्राहक 483 दशलक्ष आणि Airtel चे ग्राहक 294 दशलक्ष आहेत. ग्राहक प्रति महसूल (ARPU) हा देखील एक महत्त्वाचा फरक आहे. सप्टेंबर 2025 मध्ये Airtel चा ARPU ₹259 होता, तर डिसेंबर तिमाहीत Jio चा ARPU ₹213.7 होता. Vi चा ARPU मात्र ₹186 इतकाच आहे. Jio ने संभाव्य लिस्टिंगनंतरच टॅरिफ वाढवण्याचे संकेत दिले आहेत, त्यामुळे Vi साठी स्पर्धेत टिकून राहणे आणि ARPU वाढवणे हे मोठे आव्हान असणार आहे. विश्लेषकांच्या मते, Vi ही एक 'हाय-रिस्क, हाय-रिवॉर्ड' (High-Risk, High-Reward) कंपनी आहे.
नियामक पेच आणि भविष्यातील वाटचाल
2019 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने AGR ची व्याख्या निश्चित केल्यापासून, हा मुद्दा दूरसंचार कंपन्यांसाठी डोकेदुखी ठरला आहे. सरकारने सवलती आणि हप्ते योजना देऊ केल्या असल्या तरी, थकबाकीची वसुली आणि उद्योगाचे सातत्य यातील समतोल साधणे महत्त्वाचे आहे. AGR समितीचा Vi च्या थकबाकीवरील निर्णय कंपनीच्या भविष्याला आकार देईल. 5G चा विस्तार आणि डेटाचा वाढता वापर यांसारख्या गोष्टींमुळे भारतीय टेलिकॉम उद्योग डिजिटल परिवर्तनाचे इंजिन बनला आहे. मात्र, स्पेक्ट्रमचा (Spectrum) उच्च खर्च, जो जगभरातील ऑपरेटरच्या कमाईचा सुमारे 26% भाग व्यापतो, तो देखील या क्षेत्रासाठी एक आव्हान आहे. Vi चे नेटवर्क विस्तार योजनेचे यश केवळ समितीच्या निर्णयावरच नाही, तर कंपनीच्या प्रभावी अंमलबजावणी क्षमतेवर आणि प्रतिस्पर्ध्यांशी सामना करण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल.