भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरण (TRAI) ने स्पॅम कॉल्स आणि मेसेजेसवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी मोठी कारवाई केली आहे. एप्रिल ते जून 2026 या तिमाहीत TRAI ने तब्बल 1.83 लाख टेलिकॉम रिसोर्सेस ब्लॉक केले असून 263 डॅाटा सेंडर्सना ब्लॅकलिस्ट केले आहे. या निर्णयामुळे टेलिकॉम ऑपरेटर्सना अधिक कडक नियमांचे पालन करावे लागणार आहे.
स्पॅम कॉल्सवर TRAI चा चाप
अनपेक्षित व्यावसायिक संवाद (Unsolicited Commercial Communications - UCC) म्हणजेच स्पॅम कॉल्स आणि मेसेजेसच्या वाढत्या धोक्याला आळा घालण्यासाठी भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरण (TRAI) अधिक कठोर झाले आहे. आर्थिक वर्ष 2026-27 च्या पहिल्या तिमाहीत (एप्रिल ते जून 2026) TRAI ने 1.83 लाख टेलिकॉम रिसोर्सेस ब्लॉक केले आणि 263 सेंडर्सना एक वर्षासाठी ब्लॅकलिस्ट केले आहे. ग्राहकांना त्रासदायक आणि फसव्या कॉल्सपासून वाचवण्यासाठी ही एक महत्त्वाची पाऊल उचलण्यात आले आहे.
टेलिकॉम नेटवर्कवर परिणाम
एप्रिल ते जून 2026 या तिमाहीत टेलिकॉम क्षेत्रात प्रचंड प्रमाणात कम्युनिकेशन झाले. या काळात सुमारे 730.82 अब्ज कॉल्स आणि 691.09 अब्ज SMS पाठवण्यात आले. या प्रचंड ट्रॅफिकमध्ये, TRAI कडे 10.8 लाखांहून अधिक ग्राहक तक्रारी आल्या, ज्यापैकी 5.5 लाखांहून अधिक तक्रारींवर कारवाई शक्य होती. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या 1.37 लाखांहून अधिक टेलिकॉम रिसोर्सेसना ब्लॉक करण्यात आले आणि 2,873 SMS हेडर्सना ब्लॅकलिस्ट करण्यात आले. गुंतवणूकदारांसाठी, ही कारवाई टेलिकॉम सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांवर नेटवर्कची स्वच्छता आणि नियमांचे पालन करण्यासाठी वाढता दबाव दर्शवते.
टेलिकॉम कंपन्यांसाठी नवीन नियम
संवादांमध्ये सुसूत्रता आणण्यासाठी, TRAI ने विशिष्ट नंबरिंग सिरीज (numbering series) अनिवार्य केल्या आहेत. आता प्रमोशनल कॉल्ससाठी फक्त 140xx ही सिरीज वापरात येईल, तर बँकिंग, आर्थिक सेवा आणि विमा क्षेत्रासारख्या महत्त्वाच्या ट्रान्झॅक्शनल मेसेजेससाठी 1600xx ही सिरीज वापरणे बंधनकारक आहे. 140 सिरीजसाठी प्री-व्हेरिफिकेशन (pre-verification) आवश्यक आहे, ज्यामुळे ऑपरेटर्सना अधिक काळजी घ्यावी लागेल. याव्यतिरिक्त, कंपन्यांना AI-आधारित डिटेक्शन सिस्टीम (AI-based detection systems) वापरावी लागणार आहे. या सिस्टीम्सनी तिमाहीत सुमारे 22.99 अब्ज इनकमिंग कॉल्स आणि 1.44 अब्ज SMS स्पॅम म्हणून ओळखले आहेत. तसेच, 23 जून पासून संशयास्पद कंपन्यांना 2.43 लाखांहून अधिक वॉर्निंग्स (warnings) देण्यात आल्या आहेत.
ग्राहक सहभागातील आव्हाने
TRAI ने 'डू नॉट डिस्टर्ब' (DND) ॲपसारखी साधने उपलब्ध करून दिली आहेत, ज्याद्वारे या तिमाहीतील 89% ग्राहक तक्रारी आल्या. तरीही, नियमांचे पालन करण्यात मोठी तफावत आहे. अजूनही 1.12 अब्ज ग्राहकांनी DND रजिस्ट्रीवर आपली प्राधान्ये नोंदवलेली नाहीत. त्यामुळे, स्पॅम नियंत्रणाचे यश ग्राहकांच्या सहभागावर अवलंबून आहे. टेलिकॉम ऑपरेटर्ससाठी, AI फिल्टरींगचा खर्च आणि लाखो व्यावसायिक सेंडर्ससाठी नियमांचे पालन करण्याची प्रशासकीय जबाबदारी एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे. भविष्यात TRAI कडून या संवादांच्या नियमांना अधिक कडक केल्यास, आवश्यक इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये गुंतवणूक करण्याच्या गरजेमुळे टेलिकॉम कंपन्यांच्या ऑपरेटिंग मार्जिनवर परिणाम होऊ शकतो.