भारतातील टेलिकॉम क्षेत्रात मोठे बदल घडत आहेत. 5G नेटवर्कचे काम पूर्ण झाल्यामुळे कंपन्या आता मनुष्यबळावर कमी आणि AI (Artificial Intelligence) व ऑटोमेशनवर जास्त लक्ष केंद्रित करत आहेत. यामुळे पारंपरिक फील्ड जॉब्समध्ये (Field Jobs) नोकऱ्या कमी होत आहेत.
कामाच्या पद्धतीत मोठे बदल
भारतातील टेलिकॉम उद्योग एका नव्या टप्प्यात प्रवेश करत आहे. अनेक वर्षांपासून 5G नेटवर्क देशभरात विस्तारण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर मनुष्यबळ वापरल्यानंतर, आता जिओ (Jio), एअरटेल (Airtel) आणि व्होडाफोन-आयडिया (Vodafone Idea) सारख्या कंपन्या कमी मनुष्यबळात जास्त काम कसे होईल यावर लक्ष केंद्रित करत आहेत. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि ऑटोमेशनचा वापर वाढवण्यावर कंपन्यांचा भर आहे.
नोकरभरतीत घट?
गेल्या काही वर्षांत, FY2022 ते FY2026 दरम्यान, या तीन प्रमुख कंपन्यांच्या एकूण कर्मचाऱ्यांची संख्या 19% ने वाढून 1,92,673 वर पोहोचली होती. मात्र, ही वाढ मुख्यत्वे 5G नेटवर्कच्या उभारणी आणि देखभालीसाठी होती. आता हे काम पूर्ण झाल्यामुळे, पारंपरिक फील्ड इंजिनिअरिंग आणि नेटवर्क ऑपरेशन्स (Network Operations) मधील नोकऱ्यांची मागणी कमी होत आहे.
जिओची नवी रणनीती
रिलायन्स जिओ (Reliance Jio) च्या मनुष्यबळ धोरणात लक्षणीय बदल दिसून येत आहे. FY2026 मध्ये कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांची संख्या 21% ने कमी झाली आहे. जिओ आता मायक्रो-एंट्रप्रेन्योरशिप मॉडेल (Micro-entrepreneurship Model) कडे वळली आहे. प्रॉडक्ट इन्स्टॉलेशन (Product Installation) आणि मेंटेनन्स (Maintenance) सारखी कामे कायमस्वरूपी कर्मचारी करण्याऐवजी स्वतंत्र भागीदारांकडून करून घेतली जात आहेत. यामुळे कंपनीचा निश्चित खर्च कमी होत आहे.
आर्थिक भार आणि उपाय
टेलिकॉम इंडस्ट्रीवर सुमारे ₹6.45 लाख कोटींचे कर्ज आहे. हे कर्ज फेडण्यासाठी आणि नफा (Profit Margins) सुधारण्यासाठी, कंपन्या AI आणि क्लाऊड-आधारित (Cloud-based) पायाभूत सुविधांचा वापर करत आहेत. नेटवर्क ऑप्टिमायझेशन (Network Optimization), ग्राहक सेवा (Customer Service) आणि भविष्यसूचक देखभाल (Predictive Maintenance) यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर केल्याने, कमी मनुष्यबळात जास्त ग्राहक हाताळणे शक्य होत आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
या बदलांमुळे कंपन्यांचा ऑपरेटिंग खर्च (Operating Expenses) कमी होण्याची आणि कार्यक्षमता (Efficiency) वाढण्याची अपेक्षा आहे. ज्या कंपन्या आपले नेटवर्क यशस्वीरित्या ऑटोमेट (Automate) करतील, त्यांना खर्चावर चांगले नियंत्रण ठेवता येईल. टेलिकॉम क्षेत्रात तीव्र स्पर्धा आणि जास्त भांडवली खर्चामुळे नफा मिळवणे आव्हानात्मक आहे.
पुढील काही तिमाहींमध्ये, कंपन्या मानवी श्रमावरील अवलंबित्व किती कमी करतात आणि त्याचा सेवेच्या गुणवत्तेवर काय परिणाम होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. कर्मचाऱ्यांची संख्या कमी झाल्याने कंपनीच्या ऑपरेटिंग मार्जिनमध्ये (Operating Margins) सुधारणा होते का, याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष असेल.