केंद्रीय दूरसंचार मंत्री ज्योतिरादित्य सिंधिया यांनी २०३० पर्यंत भारतात १ अब्ज म्हणजेच १०० कोटी ५जी सबस्क्राइबर्सचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. सध्याच्या ५५ कोटी युजर्सच्या तुलनेत ही मोठी झेप असली, तरी टेलीकॉम कंपन्यांवरील वाढता खर्च आणि नफ्याचे गणित गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.
१० व्या इंडिया मोबाईल काँग्रेस (IMC) २०२६ मध्ये बोलताना मंत्री ज्योतिरादित्य सिंधिया यांनी भारताच्या डिजिटल भविष्याचा रोडमॅप सादर केला. सध्या देशात ५जी युजर्सची संख्या ५५ कोटी आहे, ती वाढवून १०० कोटी करण्यावर सरकारचा भर आहे. यामुळे भारत केवळ सेवा क्षेत्रापुरता मर्यादित न राहता जागतिक तंत्रज्ञान आणि डिजिटल पायाभूत सुविधांचे केंद्र बनण्याचे स्वप्न सरकार पाहत आहे.
टेलीकॉम इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि वाढ
सध्या ५जी सेवा देशातील ९९.९% जिल्ह्यांमध्ये आणि ८६% लोकसंख्येपर्यंत पोहोचली आहे. 'भारतनेट' प्रकल्पासाठी $१५ ते $१६ अब्ज डॉलर्सची गुंतवणूक केली जात आहे, ज्याचे मुख्य ध्येय प्रत्येक ग्रामपंचायतीपर्यंत १०० Mbps इंटरनेट पोहोचवणे हे आहे. ग्वाल्हेरमध्ये स्थापन करण्यात आलेली 'टेलिकॉम मॅन्युफॅक्चरिंग झोन' (TMZ) ही स्थानिक पुरवठा साखळी मजबूत करण्यासाठी आणि ६जी (6G) तंत्रज्ञानाच्या शर्यतीत आघाडी घेण्यासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.
टेलीकॉम कंपन्यांसमोरील आर्थिक आव्हाने
गुंतवणूकदारांसाठी हे चित्र संमिश्र आहे. सध्या डेटाचा खर्च ₹८ प्रति GB इतका कमी असल्याने डेटाचा वापर प्रचंड वाढला आहे, मात्र कंपन्यांवरील कर्जाचा डोंगर अजूनही चिंताजनक आहे. Reliance Jio आणि Bharti Airtel यांसारख्या कंपन्यांना नेटवर्क अपग्रेड आणि स्पेक्ट्रमसाठी मोठ्या प्रमाणावर कॅपिटल खर्च (Capex) करावा लागत आहे.
टेलिकॉम क्षेत्राचा 'एव्हरेज रेव्हेन्यू पर युजर' (ARPU) अजूनही कमी आहे. त्यामुळे, ही युजर संख्या वाढवताना कंपन्या आपले टॅरिफ कसे वाढवतात आणि बेसिक कनेक्टिव्हिटीच्या पलीकडे जाऊन डिजिटल सेवांचे मॉनिटायझेशन कसे करतात, यावर भविष्यातील नफा अवलंबून असेल.
जोखीम आणि गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
भविष्यात ग्रामीण भागात नेटवर्क क्वालिटी राखणे, नियामक खर्च (Regulatory costs) आणि नवीन तंत्रज्ञानाच्या सततच्या गरजांमुळे होणारा खर्च कंपन्यांच्या 'फ्री कॅश फ्लो'वर परिणाम करू शकतो. एआय (AI) आणि ६जी कडे होणारे संक्रमण कंपन्यांच्या ताळेबंदावर (Balance Sheet) किती ताण आणते, हे पाहणे गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात महत्त्वाचे ठरेल.