भारताच्या डिजिटल क्षेत्रासाठी चिंतेची बातमी समोर आली आहे. GSMA च्या अहवालानुसार, गेल्या वर्षभरात **१२%** ग्राहक फसवणुकीला बळी पडले आहेत. या पार्श्वभूमीवर Bharti Airtel, Reliance Jio आणि Vodafone Idea सारख्या टेलिकॉम कंपन्यांनी आता AI आधारित सुरक्षा यंत्रणा तैनात करण्यास सुरुवात केली आहे.
डिजिटल विश्वासाला तडा
इंडिया मोबाईल काँग्रेस २०२६ मध्ये सादर करण्यात आलेल्या GSMA च्या अहवालाने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. भारतात डिजिटल अर्थव्यवस्थेचा झपाट्याने विस्तार होत असला तरी, सायबर फसवणुकीच्या वाढत्या घटना एक मोठे आव्हान ठरत आहेत. गेल्या वर्षभरात १२% मोबाईल वापरकर्ते एखाद्या घोटाळ्याला बळी पडले आहेत, ज्यामुळे डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरील लोकांचा विश्वास कमी होत चालला आहे.
गुंतवणुकीवर परिणाम
डिजिटल आर्थिक सेवा आणि ई-कॉमर्सचा पाया 'विश्वास' हाच आहे. अहवालानुसार, १/३ प्रकरणांचा अद्याप निकाल लागलेला नाही. जर ग्राहकांचा विश्वास अशाच प्रकारे कमी होत राहिला, तर नवीन डिजिटल सेवांचा स्वीकार करण्याचा वेग मंदावू शकतो. याचा थेट परिणाम टेलिकॉम आणि टेक कंपन्यांच्या महसुलावर (Revenue) होऊ शकतो.
टेलिकॉम कंपन्यांची 'सुरक्षा कवच' मोहीम
या धोक्याला रोखण्यासाठी Bharti Airtel, Reliance Jio आणि Vodafone Idea यांनी GSMA च्या 'Open Gateway' इनिशिएटिव्हचा स्वीकार केला आहे. याद्वारे नेटवर्क स्तरावर सिम-स्वॅप अलर्ट आणि नंबर व्हेरिफिकेशनसारखी सुरक्षा उपकरणे वापरली जात आहेत. विशेषतः, Airtel ने बँकिंग फसवणूक रोखण्यासाठी AI-आधारित सुरक्षा प्रणाली सक्रिय केली आहे.
सरकारची मोठी कारवाई
सरकारी पातळीवरही प्रयत्न सुरू आहेत. 'डिपार्टमेंट ऑफ टेलिकॉम'च्या 'फायनान्शिअल फ्रॉड रिस्क इंडिकेटर'मुळे मागील १५ महिन्यांत तब्बल ₹५,००० कोटींहून अधिक रकमेची संभाव्य फसवणूक रोखण्यात यश आले आहे. मात्र, जनरेटिव्ह AI आणि डीपफेकच्या युगात हे आव्हान अधिक कठीण होत आहे. त्यामुळे, कंपन्या किती वेगाने प्रगत सुरक्षा यंत्रणा राबवतात, याकडे आता गुंतवणूकदारांचे लक्ष लागले आहे.