AI मार्केटमध्ये डॉट-कॉम सारखी घसरण नाही? गुंतवणूकदारांसाठी मोठी बातमी!

बाजारात टप्प्याटप्प्याने चढ-उतार येण्याची शक्यता

सध्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे (Artificial Intelligence) मार्केट एका मोठ्या बुडबुड्यासारखे फुगले आहे आणि ते फुटण्याची भीती अनेकांना वाटत आहे. मात्र, मॅक्वेरीचे स्ट्रॅटेजिस्ट व्हिक्टर श्वेत्स यांच्या मते, हे मार्केट डॉट-कॉम क्रॅशसारखे एकाच वेळी कोसळणार नाही. याऐवजी, एकापाठोपाठ एक अनेक छोट्या-छोट्या बुडबुड्यांमध्ये (bubbles) चढ-उतार दिसून येतील. जेव्हा AI चा एखादा सब-सेक्टर (sub-sector) मूल्यांकनाच्या (valuation) कठीण परिस्थितीतून जाईल, तेव्हा पैसा आपोआप दुसऱ्या नवीन AI युटिलिटीमध्ये वळवला जाईल. यामुळे 2000 साली टेक मार्केटमध्ये जसा पूर्णपणे विध्वंस झाला होता, तशी परिस्थिती टाळता येईल आणि वाढीवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या भांडवलाला (growth-oriented capital) संधी मिळत राहील.

व्हॅल्यू स्टॉककडे गुंतवणूक का वळत नाही?

2022 साली जसे व्याजदर वाढल्यामुळे गुंतवणूकदारांनी व्हॅल्यू स्टॉक्सकडे (value stocks) मोर्चा वळवला होता, तसे आता होण्याची शक्यता कमी आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे सध्याचे मॅक्रोइकॉनॉमिक (macroeconomic) वातावरण 2022 पेक्षा खूप वेगळे आहे. महागाई दर 4% च्या खाली आहे आणि मध्यवर्ती बँकेचे व्याजदरही आता तटस्थ पातळीजवळ (neutral baseline) आले आहेत. त्यामुळे ग्रोथ स्टॉक्सना (growth stocks) शिक्षा देण्यासाठी आवश्यक असलेली आक्रमक विक्री (aggressive repricing) सध्या दिसत नाही. शिवाय, ग्रोथ आणि व्हॅल्यू स्टॉक यांच्यातील मूल्यांकनाचा फरक (valuation spread) आता फक्त 1.3 ते 1.4 पटींवर आला आहे. याचा अर्थ, कमी व्हॅल्यू असलेल्या स्टॉक्समधील रिकव्हरीची क्षमता बाजाराने आधीच गृहीत धरली आहे. जोपर्यंत ग्रोथ कंपन्या चांगला रिटर्न ऑन इक्विटी (ROE) देत राहतील, तोपर्यंत त्यांचे शेअर्स आकर्षक राहतील आणि व्हॅल्यू स्टॉक्स बाजूलाच राहतील.

वाढीच्या आकड्यांबद्दल चिंता

बाजारातील अनेक संस्थात्मक गुंतवणूकदारांना (institutional investors) या कंपन्यांच्या वाढीच्या आकड्यांबद्दल शंका आहे. सर्वात मोठी चिंता ही 'सर्क्युलर रेव्हेन्यू फ्लो' (circular revenue flows) म्हणजे कंपन्या एकमेकांनाच पैसे देत राहण्याची आहे. जेव्हा एक कंपनी AI स्टार्टअपमध्ये गुंतवणूक करते आणि तो स्टार्टअप नंतर मूळ कंपनीच्या सेवा विकत घेतो, तेव्हा वाढ चांगली दिसते, पण त्यात खरी मागणी (organic demand) नसते.

नियामक आणि भांडवलाचा धोका

AI क्षेत्राला नियामक (regulatory) अडथळ्यांचाही सामना करावा लागत आहे. डेटा प्रायव्हसी (data privacy) आणि बौद्धिक संपदा (intellectual property) यांसारख्या मुद्द्यांवर जगभरात कायदे कडक होत आहेत. या उद्योगांना खूप मोठ्या भांडवलाची गरज असते. जर डेट मार्केट (debt markets) किंवा पब्लिक इक्विटी मार्केट (public equity appetite) थंड झाले, तर या कंपन्या दिवाळखोरीत (solvency crisis) जाऊ शकतात. ज्या कंपन्यांवर जास्त कर्ज आहे किंवा ज्या वेंचर कॅपिटलवर (venture capital) अवलंबून आहेत, त्या पहिल्यांदा अडचणीत येतील. याउलट, ज्या कंपन्यांकडे भरपूर रोख आहे आणि जास्त मार्जिन आहे, त्या आघाडीवर राहतील.

पुढील वाटचाल

यापुढे फक्त सेक्टर-बदलण्याऐवजी (sector-wide rotations), अशा कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करणे फायद्याचे ठरेल, ज्या 'झिरो-मार्जिनल-कॉस्ट' (zero-marginal-cost) मॉडेलवर काम करतात. म्हणजेच, AI सोल्युशन्स वाढवण्यासाठी त्यांना कमीत कमी अतिरिक्त खर्च करावा लागतो. आता गुंतवणूकदार अशा कंपन्यांना प्राधान्य देत आहेत, ज्या संगणकीय शक्तीसाठी (compute power) फक्त पैसे वाया घालवण्याऐवजी कार्यक्षमतेचे (efficiency) प्रदर्शन करतात.