भारताची युनिफाईड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) प्रणाली आता ग्रीसमध्येही सुरू झाली आहे. युरोबँक (Eurobank) आणि NPCI इंटरनॅशनल पेमेंट्स लिमिटेड (NIPL) यांच्यातील भागीदारीमुळे हे शक्य झाले आहे. यामुळे आता भारतीय नागरिक ग्रीसमध्ये UPI द्वारे डिजिटल पेमेंट करू शकतील.
काय घडले?
भारताची लोकप्रिय डिजिटल पेमेंट प्रणाली युनिफाईड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) आता ग्रीसच्या बाजारात दाखल झाली आहे. NPCI इंटरनॅशनल पेमेंट्स लिमिटेड (NIPL) आणि ग्रीसमधील युरोबँक (Eurobank) यांच्यातील यशस्वी भागीदारीमुळे हे शक्य झाले आहे. अथेन्स भेटीदरम्यान केंद्रीय वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री पीयूष गोयल यांनी याला अधिकृत दुजोरा दिला.
या करारामुळे ग्रीस हा अशा देशांच्या यादीत सामील झाला आहे, जिथे भारतीय पर्यटकांना UPI द्वारे सहज डिजिटल पेमेंट करण्याची सोय उपलब्ध होईल. यामुळे परकीय चलन बदलण्याच्या किंवा आंतरराष्ट्रीय कार्ड वापरण्याच्या तुलनेत अधिक सोयीस्कर आणि स्वस्त पर्याय मिळेल.
UPI चा जागतिक विस्तार
NIPL च्या UPI ला जागतिक स्तरावर एक प्रमुख पेमेंट स्टँडर्ड बनवण्याच्या योजनेचा हा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. याआधी सिंगापूर, UAE, मॉरिशस, नेपाळ, भूतान, कतार, श्रीलंका आणि कंबोडिया यांसारख्या देशांमध्ये UPI यशस्वीरित्या सुरू करण्यात आले आहे. याच वर्षाच्या सुरुवातीला फ्रान्समध्येही गॅलरीज लाफायेट आणि आयफेल टॉवरसारख्या ठिकाणी UPI द्वारे पेमेंटची सुविधा उपलब्ध झाली होती.
भारताच्या डिजिटल पेमेंट इकोसिस्टमसाठी हे आंतरराष्ट्रीय करार एक मैलाचा दगड आहेत. यामुळे भारतीय बँकांना परदेशात प्रवास करणाऱ्या आपल्या ग्राहकांसाठी व्यवहार सुलभ करता येतील. अशा उपक्रमांचे यश हे मुख्यत्वे भारतीय पर्यटकांच्या संख्येशी जोडलेले आहे, ज्यामुळे व्यवहार शुल्क आणि फॉरेक्स (Forex) कमाई वाढू शकते.
गुंतवणूकदारांसाठी वास्तव
हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की UPI चे व्यवस्थापन नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) द्वारे केले जाते, जी एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था आहे आणि ती सार्वजनिकरित्या सूचीबद्ध (Listed) कंपनी नाही. त्यामुळे, या विस्ताराचा थेट परिणाम भारतीय शेअर बाजारातील कोणत्याही सूचीबद्ध कंपनीच्या स्टॉक्सवर होणार नाही.
तरीही, UPI ची वाढती आंतरराष्ट्रीय स्वीकारार्हता भारताच्या डिजिटल पायाभूत सुविधांची ताकद दर्शवते. यातून परदेशात प्रवास करणाऱ्या भारतीयांसाठी व्यवहार सुलभ करणाऱ्या भारतीय बँकांची प्रासंगिकता वाढू शकते.
स्वीकृती आणि अंमलबजावणीतील आव्हाने
तंत्रज्ञान सज्ज असले तरी, पर्यटकांसाठी त्याची खरी उपयुक्तता स्थानिक व्यापाऱ्यांकडून (Merchants) किती स्वीकारली जाते यावर अवलंबून असेल. अनेक आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठांमध्ये, UPI समोर सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे स्थानिक व्यापारी किती संख्येने ही प्रणाली स्वीकारण्यास तयार आहेत. जर हॉटेल, रेस्टॉरंट्स आणि रिटेलर्सनी मोठ्या प्रमाणात ही प्रणाली स्वीकारली नाही, तर तिचा वापर मर्यादित राहू शकतो.
याशिवाय, क्रॉस-बॉर्डर पेमेंट प्लॅटफॉर्म्सना युरोपियन युनियनच्या GDPR सारख्या डेटा प्रायव्हसी कायदे आणि मनी लाँड्रिंग विरोधी नियमांसारख्या नियामक अडथळ्यांचा सामना करावा लागतो. या क्षेत्रातील कोणत्याही अडचणी किंवा Visa आणि Mastercard सारख्या स्थापित जागतिक कार्ड नेटवर्ककडून येणारी स्पर्धा UPI च्या विस्तारावर परिणाम करू शकते.
गुंतवणूकदारांनी काय पहावे?
डिजिटल पेमेंट स्पेसमध्ये स्वारस्य असलेल्या गुंतवणूकदारांनी NIPL किंवा सहभागी बँकांकडून येणाऱ्या तिमाही अपडेट्सवर लक्ष ठेवावे. यामध्ये प्रत्येक देशात किती व्यापारी जोडले गेले, वापरकर्त्यांना व्यवहारांमध्ये किती सुलभता येते आणि या भागीदारीमुळे मोठ्या युरोपीय बँकिंग नेटवर्कशी समान करार होतात का, याचा समावेश असेल. या गोष्टी UPI च्या आंतरराष्ट्रीय स्वीकृतीसाठी महत्त्वाच्या ठरतील.