आयकर रिटर्न (ITR) भरताना सामान्य AI टूल्स वापरण्यापासून कर तज्ञांनी करदात्यांना सावध केले आहे. यामुळे चुका आणि चुकीच्या गणनेचा धोका असून, कोणतीही चूक झाल्यास आयकर विभागाकडून दंड लागू शकतो.
AI मुळे ITR भरताना मोठे धोके?
सध्या आयकर रिटर्न भरण्याचा हंगाम सुरू असताना, अनेक करदाते ही प्रक्रिया सोपी करण्यासाठी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) टूल्सचा वापर करत आहेत. मात्र, कर तज्ञ आणि व्यावसायिक याबाबत सावध करत आहेत. सामान्य AI मॉडेल्स अनेकदा चुकीची माहिती आत्मविश्वासाने देतात, ज्यामुळे करदाते मोठ्या चुका करू शकतात.
भारतीय कर नियमांमध्ये AI का कमी पडते?
भारताची कर प्रणाली अत्यंत गुंतागुंतीची असून, त्यात वारंवार नवीन नियम आणि सुधारणा होत असतात. सामान्य AI टूल्सकडे भारतीय कर नियमांनुसार 'ॲन्युअल इन्फॉर्मेशन स्टेटमेंट' (AIS) शी उत्पन्नाची जुळवाजुळव करणे किंवा जुन्या आणि नवीन कर प्रणालींपैकी योग्य निवड करणे यासाठी आवश्यक विशेष प्रशिक्षण नसते.
उदाहरणार्थ, कॅपिटल गेन्सची गणना करणे, ज्यामध्ये इंडेक्सेशन, ग्रँडफादरिंग नियम आणि विशिष्ट कलमांखालील सूट (उदा. कलम 54, 54F, 54EC) यांचा समावेश असतो, हे जनरेटिव्ह AI मॉडेल्सच्या सध्याच्या क्षमतेच्या पलीकडे आहे. तसेच, AI मॉडेल्स इनपुटमधील लहान बदलांवर आधारित वेगवेगळ्या प्रश्नांसाठी वेगवेगळी उत्तरे देऊ शकतात, त्यामुळे तांत्रिक कर गणनेसाठी त्यांचा वापर विश्वासार्ह नाही.
कायदेशीर जबाबदारी आणि डेटा प्रायव्हसीचे धोके
सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, आयकर रिटर्नमध्ये कोणतीही चूक, वगळणे किंवा चुकीचे वर्गीकरण झाल्यास त्याची संपूर्ण जबाबदारी करदात्याची असते. AI ने सुचवलेल्या माहितीचा वापर केल्यास कर विभागाकडून नोटीस आल्यास किंवा असेसमेंटवेळी कायदेशीर बचाव मिळणार नाही. AI टूलने चुकीचे कर उपचार सुचवल्यास, त्याचे परिणाम म्हणून लागणारा दंड किंवा व्याज यासाठी केवळ करदाताच जबाबदार असेल.
याशिवाय, डेटा प्रायव्हसीचेही मोठे धोके आहेत. ITR भरण्यासाठी PAN डिटेल्स, बँक रेकॉर्ड आणि पगाराच्या स्लिप्ससारखी अत्यंत संवेदनशील माहिती द्यावी लागते. अनेक विनामूल्य किंवा प्रायोगिक AI प्लॅटफॉर्म्स हा डेटा संग्रहित करू शकतात किंवा त्यांच्या मॉडेल्सना प्रशिक्षित करण्यासाठी वापरू शकतात, ज्यामुळे तुमच्या आर्थिक प्रोफाइलला धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे, कोणत्याही डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर करण्यापूर्वी, तुमचा डेटा कसा संग्रहित केला जातो, तो पुढील मॉडेल ट्रेनिंगसाठी वापरला जातो का आणि डेटा चोरी टाळण्यासाठी कोणती सुरक्षा उपाययोजना केली आहे, हे तपासणे महत्त्वाचे आहे.
गुंतवणूकदार आणि करदात्यांनी AI ला शिकण्यासाठी किंवा साध्या डेटाचे आयोजन करण्यासाठी एक साधन म्हणून पाहावे, पण क्लिष्ट रिटर्न भरताना व्यावसायिक कर सॉफ्टवेअर किंवा मानवी आर्थिक तज्ञांना पर्याय म्हणून पाहू नये. फॉर्म 16, बँक स्टेटमेंट आणि कॅपिटल गेन्स रिपोर्ट्स यांसारख्या अधिकृत कर कागदपत्रांशी AI ने दिलेल्या माहितीची पडताळणी करूनच अंतिम सबमिशन करणे, हा सर्वोत्तम मार्ग आहे.