भारतातील Sarvam AI आणि BharatGen या AI कंपन्या सरकारी GPU सबसिडीच्या मदतीने जागतिक स्पर्धकांच्या तुलनेत खूपच कमी दरात फाउंडेशन मॉडेल्स ऑफर करत आहेत. त्यांचे हे आक्रमक दर स्थानिक बाजारपेठ काबीज करण्याच्या उद्देशाने आहेत, पण दीर्घकाळ टिकणारी किंमत आणि OpenAI सारख्या जागतिक कंपन्यांच्या तुलनेत तांत्रिक क्षमता यावर प्रश्नचिन्ह कायम आहे.
स्वदेशी AI मॉडेल्सची मोठी झेप
भारतातील आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) क्षेत्रातील स्टार्टअप Sarvam AI आणि सरकारी प्रकल्प BharatGen यांनी मार्केटमध्ये आपले स्थान निर्माण करण्यासाठी आपल्या फाउंडेशन मॉडेल्सच्या किमतींमध्ये मोठी कपात केली आहे. विशेष म्हणजे, OpenAI, Anthropic आणि Google सारख्या जागतिक टेक कंपन्यांच्या तुलनेत या भारतीय कंपन्या खूपच कमी दरात सेवा देत आहेत. यामागे सरकारकडून मिळणारी ग्राफिक्स प्रोसेसिंग युनिट्स (GPUs) वरील सबसिडी हे मोठे कारण आहे, जे AI सिस्टीम चालवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक हार्डवेअर आहे.
किमतीतील तफावत थक्क करणारी
आर्थिक आकडेवारीनुसार, या किमतींमधील फरक खूप मोठा आहे. BharatGen चे Param-2 मॉडेल प्रति दशलक्ष आउटपुट टोकनसाठी फक्त ₹5 मध्ये उपलब्ध आहे, तर Sarvam AI त्यांच्या मॉडेलच्या स्केलनुसार ₹10 ते ₹16 प्रति दशलक्ष टोकन आकारत आहे. याउलट, OpenAI चे GPT-5 Mini आणि Google चे Gemini 3.5 Flash सारखे जागतिक पर्याय अनुक्रमे ₹191 आणि ₹858 प्रति दशलक्ष आउटपुट टोकन आकारतात. इनपुट टोकनच्या खर्चातही हीच तफावत दिसून येते, जिथे भारतीय कंपन्या ₹1 ते ₹4 आकारत आहेत, तर जागतिक कंपन्या मोठ्या प्रमाणात जास्त पैसे आकारत आहेत.
स्थानिक बाजारपेठेवर लक्ष केंद्रित
या भारतीय कंपन्यांचा उद्देश जागतिक स्तरावरील मोठे मॉडेल्स बदलणे हा नाही, तर एक विशिष्ट व्यवसायिक फायदा मिळवणे आहे. भारतीय भाषा आणि स्थानिक गरजांवर लक्ष केंद्रित करून, या कंपन्या लहान आणि अधिक कार्यक्षम मॉडेल्स तयार करत आहेत, ज्या स्थानिक कंपन्यांच्या गरजा पूर्ण करू शकतील. इंडस्ट्री विश्लेषकांच्या मते, सध्या कंपन्या AI वापराच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात आहेत आणि त्यांना मोठ्या जागतिक कंपन्यांच्या महागड्या मॉडेल्सऐवजी स्वस्त, स्थानिक पातळीवर तयार केलेले उपाय हवे आहेत.
दीर्घकालीन स्थिरता आणि धोके
सध्याची किंमत त्यांना बाजारात स्पर्धात्मक बनवत असली तरी, या मॉडेलची दीर्घकालीन व्यवहार्यता गुंतवणूकदार आणि भागधारकांसाठी चिंतेचा विषय आहे. सरकारी सबसिडीवरील अवलंबित्व हे एक मोठे आव्हान ठरू शकते. जेव्हा ही सबसिडी बंद होईल, तेव्हा कंपन्यांना डेटा सेंटर, वीज आणि महागड्या GPU हार्डवेअरच्या देखभालीचा संपूर्ण खर्च उचलावा लागेल.
याशिवाय, या स्थानिक मॉडेल्सची क्षमता आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील मोठ्या मॉडेल्समध्ये स्पष्ट फरक आहे. $234 दशलक्ष निधी उभारलेल्या Sarvam AI समोर केवळ किमतीच्या फायद्यापलीकडे आपल्या मॉडेल्सचे महत्त्व सिद्ध करण्याचे मोठे आव्हान आहे. सरकारचा पाठिंबा संपल्यानंतर आणि विकासाच्या सुरुवातीच्या टप्प्याबाहेर पडल्यानंतर या कंपन्या कमी खर्च आणि तांत्रिक कामगिरीत सुधारणा करू शकतील की नाही, याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष असेल.