Mastercard ने भारतात 'Mastercard Move' हे नवीन प्लॅटफॉर्म लॉन्च केले आहे. यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पैसे पाठवणे सोपे होणार असून, विशेषतः लहान आणि मध्यम उद्योजक (SMEs) आणि परदेशात शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी फायदेशीर ठरेल. GIFT City मधील Glomopay या कंपनीच्या मदतीने Mastercard ने पेमेंट प्रक्रिया सुलभ आणि स्वस्त करण्याचा मानस व्यक्त केला आहे.
काय घडले?
Mastercard ने 'Mastercard Move' नावाचे नवीन पेमेंट प्लॅटफॉर्म भारतात सुरु केले आहे. जगभरात पैसे पाठवण्याची प्रक्रिया अधिक आधुनिक आणि सोपी करणे हा याचा उद्देश आहे. Pratik Khowala यांच्या नेतृत्वाखालील हे प्लॅटफॉर्म आंतरराष्ट्रीय पेमेंटमधील समस्यांवर मात करण्यासाठी डिझाइन केले आहे. जसे की, जास्त शुल्क, पैसे पोहोचायला लागणारा वेळ आणि व्यवहारातील अपारदर्शकता. हे प्लॅटफॉर्म विशेषतः दोन महत्त्वाच्या क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करत आहे: एक म्हणजे भारतात येणारे पैसे (inbound remittance) आणि दुसरे म्हणजे भारतातून बाहेर जाणारे पैसे (outbound payments). यामध्ये लहान आणि मध्यम उद्योजक (SMEs) आणि आंतरराष्ट्रीय शिक्षणावरील खर्चासाठी पैसे पाठवणाऱ्यांवर विशेष भर दिला जात आहे.
स्ट्रॅटेजिक पार्टनरशिप आणि नियम
भारतातील क्रॉस-बॉर्डर पेमेंटच्या गुंतागुंतीच्या नियमांमुळे Mastercard ने Glomopay सोबत भागीदारी केली आहे. Glomopay ही GIFT City मधील एक इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रोव्हायडर कंपनी आहे, जिला International Financial Services Centres Authority (IFSCA) कडून परवाना मिळाला आहे. GIFT City मध्ये जागतिक वित्तीय संस्थांना परकीय चलनात व्यवहार करण्यासाठी विशेष नियामक आणि कर सुविधा मिळतात. Glomopay सारख्या परवानाधारक कंपनीसोबत काम केल्यामुळे Mastercard ला आपले आधुनिक पेमेंट तंत्रज्ञान भारतीय बँकिंग आणि फिनटेक कंपन्यांमध्ये सहजपणे समाविष्ट करता येणार आहे, तसेच भारतीय नियमांचे पालन देखील करता येणार आहे.
व्यवसायासाठी हे का महत्त्वाचे?
भारतातील क्रॉस-बॉर्डर पेमेंट मार्केट खूप मोठे आहे, ज्याची किंमत अंदाजे $1.8 ट्रिलियन इतकी आहे. अनेक वर्षांपासून SWIFT सारख्या पारंपरिक पद्धतींवर टीका होत आली आहे कारण त्या धीम्या आणि अपारदर्शक आहेत. यात अनेक मध्यस्थ असल्यामुळे अंतिम वापरकर्त्यांना जास्त खर्च आणि वेळ लागतो. डिजिटल पेमेंट्सच्या वाढत्या वापरामुळे आणि UPI सारख्या देशांतर्गत प्रणालींच्या यशामुळे, आंतरराष्ट्रीय पेमेंट प्रणालींवरही वेग आणि सुविधा देण्याचा दबाव वाढत आहे. Mastercard चे ध्येय हे आहे की क्रॉस-बॉर्डर व्यवहार हे देशांतर्गत व्यवहारांइतकेच सोपे व्हावेत. यामुळे SME आणि शिक्षणाशी संबंधित पेमेंट मार्केटचा मोठा हिस्सा मिळवून कंपनीला नवीन कमाईचे स्रोत मिळू शकतील.
सेक्टर आणि स्पर्धा
क्रॉस-बॉर्डर पेमेंटचे आधुनिकीकरण करण्याच्या या स्पर्धेत Mastercard एकटी नाही. भारतीय बाजारात फिनटेक कंपन्या, बँका आणि देशांतर्गत पेमेंट नेटवर्क यांच्याकडून तीव्र स्पर्धा आहे. UPI ने देशांतर्गत पेमेंटमध्ये क्रांती घडवली असली तरी, क्रॉस-बॉर्डर एकीकरण अजूनही एक महत्त्वाचे क्षेत्र आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) सारख्या नियामक संस्थांनी जलद, स्वस्त आणि अधिक सुरक्षित व्यापाराला प्रोत्साहन देण्यासाठी परकीय चलन (Forex) आणि पेमेंट नियमांमध्ये सुधारणा करण्यास पुढाकार घेतला आहे. या क्षेत्रातील कंपन्या जुन्या प्रणालींवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी आणि रिअल-टाइम व्यवहार क्षमता वाढवण्यासाठी खाजगी नेटवर्क आणि क्लोज्ड-यूझर ग्रुप्सकडे अधिक लक्ष देत आहेत.
गुंतवणूकदारांनी काय ट्रॅक करावे?
पेमेंट उद्योगातील गुंतवणूकदार आणि निरीक्षकांसाठी, 'Mastercard Move' च्या यशाचे काही प्रमुख घटक असतील. पहिले म्हणजे, भारतीय बँका आणि फिनटेक कंपन्यांमध्ये या प्लॅटफॉर्मचा किती वेगाने स्वीकार होतो, यावरून त्याची व्याप्ती ठरेल. दुसरे म्हणजे, कंपनी जेव्हा आउटबाउंड पेमेंट कॉरिडॉरमध्ये विस्तार करेल, तेव्हा RBI आणि IFSCA च्या नियमांचे सतत पालन करणे महत्त्वपूर्ण ठरेल. आणि शेवटी, पारंपरिक वायर ट्रान्सफर आणि नवीन फिनटेक प्लॅटफॉर्म यांच्या तुलनेत ही सेवा स्पर्धात्मक किंमती देऊ शकते की नाही, हे तिच्या दीर्घकालीन यशाचे मुख्य मापदंड असेल.