IIT कानपूरमधून बाहेर पडलेल्या Offgrid Energy Labs ने झिंक-ब्रोमाइन बॅटरी तंत्रज्ञान बाजारात आणले आहे. हे तंत्रज्ञान लिथियम-आयनला टक्कर देणार असून AI डेटा सेंटर्स आणि रिन्यूएबल ग्रीडसाठी स्वस्त, दीर्घकाळ टिकणारे ऊर्जा स्टोरेज देण्याचे लक्ष्य आहे. कंपनी सध्या ग्राहक चर्चांमध्ये व्यस्त आहे.
तंत्रज्ञान आणि मटेरियलचे फायदे
IIT कानपूरमध्ये विकसित झालेल्या Offgrid Energy Labs या स्टार्टअपने जगभरातील ऊर्जा स्टोरेज मार्केटमध्ये आपले स्थान निर्माण करण्याची तयारी केली आहे. कंपनी 'झिंकजेल' (ZincGel) नावाचे स्वतःचे झिंक-ब्रोमाइन (Zinc-Bromine) बॅटरी तंत्रज्ञान घेऊन बाजारात उतरली आहे. हे तंत्रज्ञान सध्या बाजारात असलेल्या लिथियम-आयन (Lithium-ion) बॅटरीला एक उत्तम पर्याय ठरू शकते. विशेषतः, AI डेटा सेंटर्स आणि रिन्यूएबल एनर्जीसाठी आवश्यक असलेले दीर्घकाळ टिकणारे आणि स्थिर ऊर्जा स्टोरेज पुरवण्यावर कंपनीचा भर आहे.
लिथियम-आयन बॅटरी उत्पादनासाठी लागणारी खनिजे काही विशिष्ट प्रदेशांमध्येच उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे पुरवठा साखळीत (Supply Chain) अडचणी येतात. याउलट, Offgrid Energy Labs चे तंत्रज्ञान झिंक (Zinc), ब्रोमिन (Bromine), कार्बन (Carbon) आणि पॉलिमर्स (Polymers) यांसारख्या सहज उपलब्ध होणाऱ्या मटेरियलवर आधारित आहे. कंपनीचा दावा आहे की त्यांच्या बॅटरीची कार्यकाळ 20 वर्षांपेक्षा जास्त आहे, ज्यामुळे औद्योगिक वापरकर्त्यांना आणि ग्रीड ऑपरेटर्सना पारंपरिक स्टोरेज सोल्यूशन्सच्या तुलनेत कमी खर्चात जास्त फायदा मिळेल.
बाजारातील स्थान आणि भविष्यातील योजना
जागतिक स्तरावर पुरवठा साखळी वैविध्यपूर्ण (Global Supply Chain Diversification) करण्यावर भारत, अमेरिका आणि युरोपियन युनियन (EU) यांसारखे देश भर देत आहेत. Offgrid Energy Labs हे स्थानिक पातळीवर सहज उपलब्ध मटेरियल वापरून बॅटरी तयार करण्याची क्षमता विकसित करत आहे, ज्यामुळे ऊर्जा सुरक्षेची चिंता कमी होण्यास मदत होईल. कंपनीचे सह-संस्थापक ऋषी श्रीवास्तव (Rishi Srivastava) आणि CEO तेजस कुसरकर (Tejas Kusurkar) यांनी स्पष्ट केले आहे की, त्यांचे ध्येय हे व्यावसायिकदृष्ट्या व्यवहार्य, टिकाऊ उत्पादन तयार करणे आहे, जे जागतिक स्तरावर तयार केले जाईल आणि चीनवरील आयातीवरील अवलंबित्व कमी करेल.
वाढ आणि अंमलबजावणीतील धोके
सध्या कंपनी भारत, यूके (UK) आणि युरोपमधील संभाव्य ग्राहकांशी चर्चा करत आहे. AI-आधारित डेटा सेंटर्सच्या वाढत्या मागणीमुळे या तंत्रज्ञानाला मोठी संधी आहे. मात्र, कोणत्याही नवीन हार्डवेअर तंत्रज्ञानाला मोठ्या प्रमाणात उत्पादित (Scaling) करण्यात काही धोके असतात. त्यामुळे, कंपनीला आवश्यक उत्पादन प्रमाणपत्रे मिळवणे आणि झिंक-ब्रोमाइन तंत्रज्ञान हे लिथियम-आधारित प्रतिस्पर्धकांच्या तुलनेत कार्यक्षम, विश्वासार्ह आणि किफायतशीर असल्याचे सिद्ध करावे लागेल. गुंतवणूकदारांनी कंपनीच्या व्यावसायिक उत्पादनाच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल, कारण बाजारातील स्वीकृती आणि स्पर्धात्मक उत्पादन खर्च हेच कंपनीच्या वाढीचे मुख्य चालक ठरतील.