चीनचा 'लाइनशाईन' जगातील सर्वात वेगवान सुपरकंप्युटर; अमेरिकेला मागे टाकले

चीनने 'लाइनशाईन' (LineShine) नावाच्या नवीन सुपरकंप्युटरने अमेरिकेच्या 'एल कॅपिटन'ला (El Capitan) मागे टाकत जगातील सर्वात वेगवान सुपरकंप्युटरचा मान मिळवला आहे. या सुपरकंप्युटरने तब्बल **2.198 एक्झाफ्लॉप्स** (exaflops) वेगाची नोंद केली आहे.

काय घडले?

चीनने 'लाइनशाईन' (LineShine) या आपल्या नवीन सुपरकंप्युटरसह जागतिक सुपरकंप्युटिंग क्रमवारीत अव्वल स्थान पुन्हा मिळवले आहे. जर्मनीतील हॅम्बर्ग येथे आयोजित TOP500 परिषदेत याची घोषणा करण्यात आली. 'लाइनशाईन'ने 2.198 एक्झाफ्लॉप्स (exaflops) इतकी प्रचंड वेगमर्यादा गाठली आहे, म्हणजे हा सुपरकंप्युटर प्रति सेकंद 2 क्विंटलियन (quintillion) पेक्षा जास्त गणना करू शकतो. हा वेग नोव्हेंबर 2024 पासून अव्वल स्थानी असलेल्या अमेरिकेच्या 'एल कॅपिटन' (El Capitan) पेक्षा 20% अधिक आहे.

शेंझेनमधील नॅशनल सुपरकंप्युटिंग सेंटरमध्ये (National Supercomputing Centre) स्थित 'लाइनशाईन' हे CPU-ओन्ली (CPU-only) आर्किटेक्चर वापरून 2 एक्झाफ्लॉप्सचा टप्पा गाठणारे पहिलेच सिस्टम ठरले आहे. विशेष म्हणजे, हे ग्राफिक्स प्रोसेसिंग युनिट्स (GPUs) वर जास्त अवलंबून असलेल्या सध्याच्या ट्रेंडपेक्षा वेगळे आहे.

सुपरकंप्युटिंग डिझाइनमधील बदल

आजकालचे बहुतेक आधुनिक सुपरकंप्युटर आणि AI-केंद्रित डेटा सेंटर्स शक्तिशाली GPUs वर अवलंबून असतात, जे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि मशीन लर्निंग (ML) कार्यांना गती देण्यासाठी आवश्यक आहेत. 'लाइनशाईन'ची CPU-ओन्ली डिझाइनमधील यशस्वी कामगिरी महत्त्वाची आहे, कारण ती दर्शवते की उच्च-कार्यक्षमतेच्या गणनेसाठी (high-performance computing) केवळ GPU हार्डवेअरवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहणे आवश्यक नाही.

जागतिक गुंतवणूकदारांसाठी हा एक महत्त्वाचा बदल आहे. AI बूममुळे GPUs ची मागणी प्रचंड असली तरी, यशस्वी CPU-ओन्ली दृष्टिकोन भविष्यात मोठ्या डेटा सेंटर्सच्या हार्डवेअर खर्चावर परिणाम करू शकतो. जर CPU-आधारित सिस्टम्स प्रभावीपणे स्केल करत राहिल्या, तर चिप निर्मात्यांसाठी बाजार अधिक वैविध्यपूर्ण होऊ शकतो.

जागतिक तंत्रज्ञानासाठी महत्त्व

सुपरकंप्युटिंगची शर्यत अनेकदा राष्ट्राच्या तांत्रिक प्रगतीचे प्रतीक मानली जाते. केवळ वेगापलीकडे, हे यश जागतिक निर्यात नियंत्रणे (export controls) असूनही चीनच्या उच्च-तंत्रज्ञान संगणकीय पायाभूत सुविधा विकसित करण्याच्या क्षमतेवर प्रकाश टाकते. चीन आणि अमेरिका यांच्यातील तीव्र स्पर्धेमुळे आधीच हाय-एंड AI चिप्सच्या विक्रीवर कठोर नियम लागू झाले आहेत. 'लाइनशाईन'ची कामगिरी दर्शवते की संशोधक सर्वात प्रगत GPU हार्डवेअरच्या मर्यादित प्रवेशाच्या वातावरणातही पर्यायी आर्किटेक्चर डिझाइनद्वारे संगणकीय शक्ती वाढवण्याचे मार्ग शोधत आहेत.

भारतीय टेक इकोसिस्टमवरील परिणाम

भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी, हा विकास अप्रत्यक्षपणे संबंधित आहे. भारत नॅशनल सुपरकंप्युटिंग मिशन (National Supercomputing Mission) सारख्या उपक्रमांद्वारे आपली स्वतःची उच्च-कार्यक्षमतेची संगणकीय क्षमता वाढवत आहे, ज्यात AIRAWAT आणि PARAM Siddhi सारख्या सिस्टम्सचा समावेश आहे. या सिस्टम्स हवामान मॉडेलिंग, औषध शोध आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांसारख्या क्षेत्रांतील संशोधनाला गती देण्यासाठी वापरल्या जात आहेत.

भारतीय IT आणि डेटा सेंटर कंपन्या जागतिक संगणकीय तंत्रज्ञानाच्या प्रमुख ग्राहक आहेत. अशा परिस्थितीत, उच्च-कार्यक्षमतेची, GPU-नसलेली सुपरकंप्युटिंग आर्किटेक्चर उदयास आल्याने भविष्यात भारतीय कंपन्या कोणत्या प्रकारच्या पायाभूत सुविधा स्वीकारतील यावर परिणाम होऊ शकतो. भारतीय कंपन्या AI आणि डेटा प्रोसेसिंगसाठी खर्च ऑप्टिमाइझ करण्याचा प्रयत्न करत असताना, CPU विरुद्ध GPU-आधारित क्लस्टर्सची कार्यक्षमता एक महत्त्वाचा मापदंड बनेल.

जोखीम आणि भविष्यातील ट्रेंड

'लाइनशाईन'ने वेगाचा नवीन विक्रम स्थापित केला असला तरी, GPU-एक्सेलरेटेड सिस्टम्सच्या तुलनेत विविध वर्कलोड्सवर ते किती प्रभावीपणे कार्य करते यावर त्याचा वास्तविक जगातील परिणाम अवलंबून असेल. सुपरकंप्युटिंगचे क्षेत्र वेगाने बदलत आहे आणि TOP500 मधील नेतृत्व दर सहा महिन्यांनी बदलू शकते. गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की HPC मधील हार्डवेअर नेतृत्व आपोआप AI मॉडेल परफॉर्मन्समध्ये व्यावसायिक श्रेष्ठत्व दर्शवत नाही.

उद्योग जसजसा विकसित होईल, तसतसे लक्ष केवळ पीक कॅलक्युलेशन स्पीडवर (peak calculation speed) न राहता, पॉवर एफिशिअन्सी (power efficiency), सॉफ्टवेअर इकोसिस्टम आणि एकूण मालकीचा खर्च (total cost of ownership) यावर अधिक केंद्रित राहील. या क्षेत्रातील पुढील महत्त्वाची पायरी म्हणजे या स्पर्धात्मक आर्किटेक्चर डिझाइन व्यावसायिक AI ऍप्लिकेशन्समध्ये कशा प्रकारे स्केल होतात हे पाहणे असेल.