अमेरिकेने Anthropic च्या AI टूल्सवर घातलेल्या निर्बंधांनंतर, आशियातील Sakana AI आणि 360 सारख्या कंपन्यांनी आता प्रगत AI मॉडेल्स सादर केले आहेत. यामुळे 'सार्वभौम AI' (Sovereign AI) ची मागणी वाढत असून, जगभरातील कंपन्या अमेरिकेवरील अवलंबित्व कमी करत आहेत.
काय घडले?
अमेरिकेच्या सरकारने अलीकडेच Anthropic च्या शक्तिशाली AI मॉडेल्स, जसे की Mythos आणि Fable 5, यांच्या वापरावर निर्बंध घातले आहेत. या निर्बंधांना आशियाई आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) स्टार्टअप्सनी तातडीने प्रतिसाद दिला आहे. जपानमधील टोकियोस्थित Sakana AI ने 'Fugu' नावाचे एक नवीन मॉडेल लाँच केले आहे, जे इतर AI सिस्टीम्ससोबत समन्वय साधू शकते. तर, चीनमधील सायबर सुरक्षा कंपनी 360 ने 'Tulongfeng' सादर केले आहे, जे अमेरिकेच्या निर्बंध असलेल्या टूल्सना थेट पर्याय ठरू शकते असा दावा कंपनीने केला आहे. हे सर्व अमेरिकेने परदेशी कंपन्यांना काही उच्च-स्तरीय Anthropic मॉडेल्स वापरण्यास बंदी घातल्यानंतर केवळ दोन आठवड्यांत घडले आहे. यामुळे, या निर्बंधांमुळे प्रभावित झालेल्या प्रदेशांमध्ये स्थानिक किंवा पर्यायी AI सोल्यूशन्सची तातडीने मागणी निर्माण झाली आहे.
'सार्वभौम AI' कडे वाटचाल
या पर्यायी मॉडेल्सचे आगमन जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रात एक मोठा धोरणात्मक बदल दर्शवते. व्यवसाय आणि सरकारी संस्था 'व्हेंडर लॉक-इन' (Vendor Lock-in) च्या धोक्यांबद्दल अधिक चिंतित आहेत, जिथे ते महत्त्वपूर्ण पायाभूत सुविधांसाठी पूर्णपणे एकाच परदेशी प्रदात्यावर अवलंबून असतात. जेव्हा अमेरिकेची निर्यात धोरणे बदलतात, तेव्हा या साधनांचा वापर करणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांना प्रवेश गमावण्याचा धोका असतो, ज्यामुळे त्यांच्या मुख्य कार्यांमध्ये व्यत्यय येऊ शकतो.
Sakana AI च्या नेतृत्वाने याला अमेरिकेच्या तंत्रज्ञानापासून पूर्णपणे दूर जाणे असे न मानता, एक आवश्यक बचाव (hedge) म्हणून मांडले आहे. स्थानिक पातळीवर चालवता येण्याजोगे मॉडेल्स विकसित करून, हे स्टार्टअप्स अचानक राजकीय धोरणांमुळे तंत्रज्ञान वापरण्यापासून वंचित न राहता 'फ्रंटियर क्षमता' (frontier capabilities) प्रदान करण्याचे उद्दिष्ट ठेवत आहेत. 'सार्वभौम AI' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या दृष्टिकोन, स्थानिक भाषा आणि सांस्कृतिक बारकावे लक्षात घेऊन तयार केलेल्या मॉडेल्सवर लक्ष केंद्रित करतो, जे व्यवसायासाठी एक अतिरिक्त फायदा ठरू शकते.
जागतिक व्यवसायांसाठी परिणाम
जागतिक कंपन्या आणि IT सेवा प्रदात्यांसाठी, हा ट्रेंड AI अवलंबण्याचा दृष्टिकोन बदलतो. जर एखादी कंपनी एकाच अमेरिकन-आधारित मॉडेलवर आपली व्यवसाय प्रणाली तयार करते, तर तिचे दीर्घकालीन अस्तित्व अमेरिका आणि यजमान देश यांच्यातील राजकीय आणि नियामक संबंधांवर अवलंबून राहते.
यामुळे, अनेक मोठ्या कंपन्या 'मल्टी-मॉडल' (multi-model) धोरणाकडे वळत आहेत. एकाच पुरवठादारावर अवलंबून न राहता, ते अनेक AI मॉडेल्सची चाचणी घेत आहेत—काही अमेरिकेतील तर काही स्थानिक प्रदात्यांकडून—जेणेकरून प्रवेश प्रतिबंधित झाल्यास किंवा खर्च वाढल्यास ते सहजपणे बदलू शकतील. या धोरणामुळे लवचिकता वाढते, परंतु AI सिस्टीम्स व्यवस्थापित करण्यात गुंतागुंत वाढवते, कारण भिन्न मॉडेल्सची कार्यक्षमता वेगळी असू शकते किंवा त्यांना विशेष पायाभूत सुविधांची आवश्यकता असू शकते.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
AI क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांनी या पर्यायी मॉडेल्सच्या प्रत्यक्ष व्यावसायिक परिस्थितीत होणाऱ्या कामगिरीकडे लक्ष दिले पाहिजे. नवीन मॉडेल्सच्या घोषणा बाजाराच्या प्रतिसादाचे स्पष्ट संकेत देत असल्या तरी, या कंपन्यांचे दीर्घकालीन यश ते ज्या अमेरिकन मॉडेल्सना पर्याय देऊ इच्छितात त्यांची अचूकता, वेग आणि सुरक्षितता यांच्याशी जुळवून घेण्यावर अवलंबून असेल.
याव्यतिरिक्त, गुंतवणूकदारांसाठी मुख्य लक्ष प्रमुख IT सेवा कंपन्या कशा प्रकारे जुळवून घेतात यावर केंद्रित असले पाहिजे. AI इंटिग्रेशन आणि कन्सल्टिंग सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांना 'मॉडेल-अज्ञेयवादी' (model-agnostic) बनण्याचा दबाव येण्याची शक्यता आहे, याचा अर्थ त्यांना विविध जागतिक आणि स्थानिक AI टूल्ससोबत काम करण्यास सक्षम असणे आवश्यक आहे. या सेवा प्रदात्यांची त्यांच्या क्लायंट्सना या नियामक आणि पुरवठा साखळीतील जोखीम कमी करण्यास मदत करण्याची क्षमता येत्या काही तिमाहीत एक महत्त्वाचा घटक ठरेल.