Amazon आणि Alphabet सारख्या टेक कंपन्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) साठी लागणाऱ्या पायाभूत सुविधांवर प्रचंड खर्च करत आहेत. यासाठी त्यांनी तब्बल **60 अब्ज डॉलर्स**चे बॉण्ड्स जारी केले आहेत. डेटा सेंटर्सच्या उभारणीचा प्रचंड खर्च आणि कंपन्यांवरील वाढता कर्जाचा बोजा यामुळे गुंतवणूकदारांना AI प्रकल्पांच्या दीर्घकालीन फायद्यांचे मूल्यांकन करावे लागत आहे.
काय घडले?
Amazon आणि Alphabet सारख्या मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) साठी आवश्यक असलेल्या डिजिटल पायाभूत सुविधा उभारण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात पैसा उभारण्याचे काम करत आहेत. गेल्या वर्षभरात, या कंपन्यांनी युरो, येन आणि स्टर्लिंगसह विविध चलनांमध्ये बॉण्ड विक्रीद्वारे अंदाजे $60 अब्ज जमवले आहेत. आधुनिक AI टूल्सना चालना देण्यासाठी आवश्यक डेटा सेंटर्स आणि क्लाउड कॉम्प्युटिंग सिस्टीम उभारण्याचा प्रचंड खर्च पाहता, हा निर्णय घेण्यात आला आहे. Amazon ने केलेला मल्टी-बिलियन युरोचा बॉण्ड ऑफर हा इतिहासातील सर्वात मोठ्या कॉर्पोरेट बॉण्ड डीलपैकी एक आहे, जो एका विक्रमी कामगिरीचे उदाहरण आहे.
टेक जायंट्स कर्ज का घेत आहेत?
AI पायाभूत सुविधांवरील खर्च, कंपन्यांच्या दैनंदिन कामकाजातून मिळणाऱ्या उत्पन्नापेक्षा वेगाने वाढत आहे. अलीकडील अंदाजानुसार, या 'हायपरस्केलर्स'चा एकूण भांडवली खर्च या वर्षी $725 अब्ज पर्यंत पोहोचू शकतो, जो 2025 च्या मध्याच्या अंदाजित खर्चापेक्षा जवळपास दुप्पट आहे. जेव्हा एखादी कंपनी उभारणी आणि विस्तारावर निव्वळ नफ्यापेक्षा जास्त खर्च करते, तेव्हा तिला बाह्य निधीची गरज भासते. यामुळेच टेक जायंट्स जागतिक कर्ज बाजारातून मोठ्या प्रमाणावर निधी उभारणी करत आहेत, अगदी त्यांच्या दीर्घकालीन AI प्रकल्पांसाठी निधी निश्चित करण्यासाठी खूप जास्त मुदतीचे बॉण्ड्स जारी करत आहेत.
पैसे उभारण्याचे नवे मार्ग
रोकडची गरज इतकी जास्त असल्याने, वित्तीय संस्था या कर्जाची रचना करण्याचे नवीन मार्ग शोधत आहेत. यातील एक लक्षणीय ट्रेंड म्हणजे 'लीज-बॅक्ड' कर्ज (lease-backed debt). या रचनेत, डेटा सेंटर लीजमधून मिळणाऱ्या भविष्यातील उत्पन्नाद्वारे कर्ज सुरक्षित केले जाते. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या कंपनीने Amazon सारख्या मोठ्या कंपनीला डेटा सेंटर लीजवर दिले, तर भावी भाडे पेमेंट हे निश्चित उत्पन्नाचा स्रोत बनतात. यामुळे बॉण्ड गुंतवणूकदारांना कर्जाची परतफेड कशी होईल याबद्दल अधिक निश्चितता मिळते. अशा प्रकारच्या डील अधिकाधिक लोकप्रिय होत आहेत आणि त्यांनी उच्च-उत्पन्न (high-yield) गुंतवणूकदारांचे लक्ष वेधले आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी धोके
बाजारासाठी सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न हा आहे की, हे प्रचंड गुंतवणूक भविष्यात कर्जाची परतफेड करण्यासाठी पुरेसा नफा मिळवून देईल का? सध्या, AI-संबंधित कर्ज हे एकूण US इन्व्हेस्टमेंट-ग्रेड बॉण्ड मार्केटच्या सुमारे 15% आहे. या उच्च-गुणवत्तेच्या बॉण्ड्समध्ये गुंतवणूकदारांची मागणी अजूनही मजबूत असली तरी, काही बाजार सहभागी कर्जाच्या प्रचंड प्रमाणामुळे चिंतित आहेत. जर AI सेवांमधून मिळणारा महसूल व्याजाची परतफेड करण्यासाठी पुरेसा वेगाने वाढला नाही, तर या कंपन्या आर्थिक दबावाला सामोरे जाऊ शकतात. AI बूममुळे या कर्जाच्या डोंगराला न्याय देण्यासाठी पुरेसे वास्तविक मूल्य निर्माण होते की नाही, हे गुंतवणूकदार पाहत आहेत.
गुंतवणूकदारांनी काय ट्रॅक करावे?
जागतिक तंत्रज्ञान आणि बॉण्ड बाजारावर लक्ष ठेवणारे लोक, खर्चाच्या या चक्राची टिकाऊपणा (sustainability) तपासत आहेत. जर टेक जायंट्स नफा मिळण्यास अनेक वर्षे लागणाऱ्या प्रकल्पांना निधी देण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात कर्ज घेणे सुरू ठेवले, तर कर्जाचा खर्च कालांतराने एक ओझे बनू शकतो. याव्यतिरिक्त, क्लाउड सेवा किंवा AI वैशिष्ट्यांच्या मागणीत घट होण्याचे कोणतेही संकेत कंपन्यांना डेटा सेंटर विस्तार कमी करण्यास भाग पाडू शकतात. याचा परिणाम केवळ या मोठ्या कंपन्यांवरच नाही, तर जागतिक IT सेवा प्रदाते आणि हार्डवेअर उत्पादकांसह संपूर्ण टेक इकोसिस्टमवर होईल, जे या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांवर अवलंबून आहेत.