Zoho चे श्रीधर वेम्पूंचे भारतीयांना आवाहन: 'देशात तंत्रज्ञान वाढवा, जगात मान मिळवा!'

झोहोचे संस्थापक वेम्पूंचे देशांतर्गत तंत्रज्ञानावर जोर

Zoho Corporation चे संस्थापक श्रीधर वेम्पू यांनी अमेरिकेत (United States) स्थायिक झालेल्या भारतीय व्यावसायिकांना मायदेशी परतण्याचे जोरदार आवाहन केले आहे. त्यांच्या मते, भारताला जगात खरी ओळख आणि 'सभ्यतािक सामर्थ्य' (civilizational strength) मिळवण्यासाठी देशांतर्गत तंत्रज्ञान क्षमता विकसित करणे अत्यंत आवश्यक आहे. परदेशातील यश किंवा परदेशी तज्ञांवर अवलंबून राहण्याऐवजी, आपल्या देशातील हुशार लोकांना परत आणणे हे भारताच्या स्वयंपूर्ण विकासासाठी (self-reliant growth) महत्त्वपूर्ण आहे. वेम्पूंनी 27 एप्रिल 2026 रोजी X (पूर्वीचे ट्विटर) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर ही भूमिका मांडली.

जागतिक स्तरावरील स्थान आणि देशांतर्गत तंत्रज्ञान

वेम्पू यांनी स्पष्ट केले की, जागतिक स्तरावर भारताला मिळणारा आदर हा केवळ आर्थिक आकडेवारीतून किंवा परदेशात स्थायिक झालेल्या भारतीयांमुळे येणाऱ्या प्रभावातून नव्हे, तर देशांतर्गत मजबूत तंत्रज्ञान कौशल्ये विकसित केल्यानेच मिळेल. जर भारत सतत बाहेरील मदतीवर अवलंबून राहिला, तर खऱ्या अर्थाने जागतिक स्तरावर आपली जागा निर्माण करू शकणार नाही. देशाची आर्थिक समृद्धी, सुरक्षा आणि जागतिक प्रभाव या सर्व गोष्टी देशाचे स्वतःचे तंत्रज्ञान भविष्य नियंत्रित करण्याशी थेट जोडलेल्या आहेत. हे विधान 'ब्रेन ड्रेन' (Brain Drain) च्या मोठ्या समस्येवर सुरू असलेल्या चर्चेदरम्यान आले आहे, जिथे अनेक वर्षांपासून भारतीय टॅलेंट परदेशात जात आहे.

भारताची वाढती ताकद

या पार्श्वभूमीवर, भारत जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रात वेगाने आपली पकड मजबूत करत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) इकोसिस्टममध्ये भारत जगात तिसऱ्या क्रमांकावर आहे, फक्त अमेरिका आणि चीन या देशांच्या मागे. देशात 40 लाखांहून अधिक IT व्यावसायिक कार्यरत आहेत आणि दरवर्षी 10 लाखांहून अधिक इंजिनियर्स पदवीधर होत आहेत, ज्यात AI आणि मशीन लर्निंगमधील कुशल तरुणांचा समावेश आहे. 2026 पर्यंत भारतातील टेक खर्चात (Tech spending) 13.4% वाढ अपेक्षित आहे, जी आशिया-पॅसिफिकमधील बहुतेक देशांपेक्षा अधिक आहे. Zoho Corporation स्वतः याचे उदाहरण आहे, जिथे भारत आता कंपनीचे दुसरे सर्वात मोठे मार्केट बनले आहे आणि स्थानिक बाजारपेठेत प्रगत डिजिटल साधनांची मागणी वाढत आहे.

टॅलेंटचा प्रवाह: 'ड्रेन'कडून 'गेन'कडे

एकेकाळी 'ब्रेन ड्रेन' म्हणून ओळखली जाणारी प्रतिभा बाहेर जाण्याची प्रक्रिया आता 'ब्रेन सर्क्युलेशन' (Brain Circulation) किंवा 'ब्रेन गेन' (Brain Gain) मध्ये बदलत आहे. जगभरातील 3.5 कोटींहून अधिक असलेल्या भारतीय समुदायाचा (diaspora) गुंतवणुकीत, ज्ञान वाटपात आणि नवीन व्यवसाय सुरू करण्यात मोठा वाटा आहे. 'प्रवासी भारतीय दिवस' (Pravasi Bharatiya Divas) सारख्या सरकारी उपक्रमांमधून या समुदायाला देशाच्या विकासात सहभागी करून घेण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

मार्गातील आव्हाने

भारतापुढे आव्हानेही आहेत. 2026 मध्ये भारतातील टेक पगार (Tech salaries) आशिया-पॅसिफिकमध्ये सर्वाधिक, म्हणजे जवळजवळ 10% वाढण्याची शक्यता आहे, जी कुशल कामगारांसाठी तीव्र स्पर्धा आणि वाढलेला खर्च दर्शवते. AI डेव्हलपर्सची संख्या मोठी असली तरी, विशेष AI संशोधन शास्त्रज्ञ आणि AI गव्हर्नन्स तज्ञांची कमतरता नवीन तंत्रज्ञानाचा स्वीकार आणि जागतिक मानके निश्चित करण्यात अडथळा ठरू शकते. तसेच, अमेरिकेसारख्या देशांतील कंपन्यांनी परदेशी तज्ञांवर अवलंबून राहिल्यामुळे, देशांतर्गत टॅलेंट विकसित करणे अधिक कठीण झाले आहे. परदेशात शिक्षण घेणाऱ्या 11.6 लाखांहून अधिक भारतीय विद्यार्थ्यांमुळे (जानेवारी 2024 पर्यंत) हे बाहेरील प्रवाहही कायम आहे. यावर मात करण्यासाठी श्रीधर वेम्पू यांनी 'राष्ट्रीय मिशन फॉर टेक रेझिलिन्स' (National Mission for Tech Resilience) ची मागणी केली आहे, ज्यामध्ये भू-राजकीय धोक्यांपासून बचावासाठी ऑपरेटिंग सिस्टम आणि सॉफ्टवेअरसारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये स्वयंपूर्णतेवर (self-reliance) भर दिला जाईल.

भारताचे तंत्रज्ञान भविष्य घडवणे

वेम्पूंचे हे आवाहन भारताच्या तरुण लोकसंख्येचा आणि वाढत्या डिजिटल अर्थव्यवस्थेचा उपयोग करून स्वयंपूर्ण तंत्रज्ञान नेता बनण्याच्या व्यापक धोरणाशी सुसंगत आहे. AI मध्ये नेतृत्व करणे, डेटा सेंटर्समध्ये गुंतवणूक आणि वेगाने वाढणारे स्टार्टअप्स या ध्येयासाठी मजबूत पाया तयार करत आहेत. देशांतर्गत तंत्रज्ञान नेत्यांना प्रोत्साहन देऊन आणि परत येणाऱ्या व्यावसायिकांना संशोधन व नवोपक्रमात योगदान देण्यासाठी योग्य वातावरण तयार करून, भारत केवळ आर्थिकच नव्हे, तर तंत्रज्ञान युगात आपल्या खऱ्या 'सभ्यतािक सामर्थ्यावर' आधारित जागतिक प्रभाव आणि सन्मान मिळवू शकेल.