अमेरिकेकडून भारतात अब्जावधींची गुंतवणूक
अमेरिकेतील आघाडीच्या टेक्नॉलॉजी कंपन्यांनी भारताच्या डिजिटल भविष्यासाठी एक मोठी योजना आखली आहे. Microsoft, Amazon आणि Google यांसारख्या कंपन्या भारताच्या डेटा सेंटर (Data Center) आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) क्षेत्रात एकूण $67.5 अब्ज डॉलर्स ची गुंतवणूक करणार आहेत. हा मोठा निर्णय भारताची प्रचंड वाढणारी डेटा स्टोरेजची गरज पूर्ण करण्यासाठी आणि AI च्या जगात एक महत्त्वाचं केंद्र बनण्यासाठी घेतला जात आहे. याचा अर्थ आता भारत केवळ डेटा वापरणारा देश न राहता, डेटा प्रोसेसिंग आणि AI डेव्हलपमेंटचंही एक प्रमुख ठिकाण बनेल.
कंपनीनुसार गुंतवणुकीचा तपशील
या एकूण $67.5 अब्ज डॉलर्स च्या गुंतवणुकीपैकी, Microsoft $17.5 अब्ज डॉलर्स, Amazon $35 अब्ज डॉलर्स आणि Google $15 अब्ज डॉलर्स गुंतवणार आहेत. या कंपन्यांचा मुख्य उद्देश हायपरस्केल डेटा सेंटर्स (Hyperscale Data Centers) उभारणे आहे. विशेष म्हणजे, भारत जगात निर्माण होणाऱ्या एकूण डेटाचा जवळपास 20% वाटा उचलतो, पण जागतिक स्टोरेज इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये त्याचा वाटा केवळ 6% पेक्षा कमी आहे. ही मोठी तफावत भरून काढण्यासाठी ही गुंतवणूक अत्यंत महत्त्वाची ठरणार आहे.
भारतातील डेटा सेंटर मार्केट आणि AI ची वाढ
फक्त अमेरिकन कंपन्याच नाही, तर Airtel (Nxtra), CtrlS, ST Telemedia Global Data Centres (STT GDC), Yotta Infrastructure, AdaniConneX आणि Reliance Data Centers यांसारख्या भारतीय कंपन्या तसेच Equinix सारख्या आंतरराष्ट्रीय कंपन्याही या क्षेत्रात वेगाने विस्तार करत आहेत. क्लाउड कॉम्प्युटिंगचा वाढता वापर, AI आणि 5G ची वाढती गरज, 'डिजिटल इंडिया' सारखे सरकारी उपक्रम आणि डेटा लोकलायझेशन (Data Localization) धोरणं यामुळे भारताच्या डेटा सेंटर मार्केटला मोठी गती मिळाली आहे. सध्या भारतीय बाजारपेठेत हायपरस्केल डेटा सेंटर्सचे वर्चस्व आहे आणि AI मुळे या इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये आणखी वाढ अपेक्षित आहे. काही अंदाजानुसार, भारताचा AI सेक्टर 2027 पर्यंत $17 अब्ज डॉलर्स पर्यंत पोहोचू शकतो.
धोरणात्मक फायदे आणि आव्हाने
अमेरिकेतील काही तज्ञांनी वीज खर्चाबाबत चिंता व्यक्त केली असली, तरी भारताच्या सरकारने परदेशी कंपन्यांना आकर्षित करण्यासाठी मोठे पाऊल उचलले आहे. डेटा सेवांमधून मिळणाऱ्या परदेशी उत्पन्नावर 20 वर्षांसाठी टॅक्समध्ये सूट (Tax Break) जाहीर केली आहे. याशिवाय, कुशल मनुष्यबळ आणि वाढती मागणी यामुळे कंपन्यांसाठी भारत एक आकर्षक ठिकाण बनले आहे. Microsoft, Amazon आणि Google ची मार्केट व्हॅल्यू (Market Cap) प्रचंड असून, त्यांची पी/ई रेशो (P/E Ratio) देखील चांगली आहे, ज्यामुळे ते अशा मोठ्या गुंतवणुकीसाठी सक्षम आहेत. मात्र, एवढ्या मोठ्या डेटा सेंटर्ससाठी लागणारी प्रचंड ऊर्जा आणि पाणी ही प्रमुख आव्हाने आहेत. तसेच, AI साठी आवश्यक असलेल्या कुशल मनुष्यबळाची उपलब्धता आणि भारत-अमेरिका यांच्यातील संभाव्य व्यापारी तणाव हे घटकही भविष्यात महत्त्वाचे ठरू शकतात.
भविष्यातील चित्र
अंदाजानुसार, 2030 पर्यंत भारताची डेटा सेंटर क्षमता सध्याच्या क्षमतेच्या तीन पट होऊन अंदाजे 4.5 गिगावॅट्स पर्यंत पोहोचू शकते. ही वाढ भारताच्या AI सेक्टर आणि डिजिटल अर्थव्यवस्थेला मोठी चालना देईल. सरकारी धोरणं, प्रचंड परदेशी गुंतवणूक आणि देशांतर्गत मागणी यांच्या एकत्रित परिणामामुळे भारत AI क्षेत्रातील एक जागतिक पॉवरहाऊस म्हणून उदयास येण्याची दाट शक्यता आहे.