AI गुंतवणुकीवर अमेरिकेत प्रश्नचिन्ह; भारतीय IT कंपन्यांसमोर मोठे आव्हान!

AI गुंतवणुकीचा नवा टप्पा

जागतिक स्तरावर AI वरील खर्च $2.52 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, ज्यात इन्फ्रास्ट्रक्चरचा मोठा वाटा असेल. Amazon, Microsoft, Google आणि Meta सारखे मोठे हायपरस्केलर्स 2026 पर्यंत AI इन्फ्रास्ट्रक्चरसाठी $600 अब्ज पेक्षा जास्त भांडवली खर्च (Capex) करण्याची योजना आखत आहेत. मात्र, या प्रचंड गुंतवणुकीतून अपेक्षित परतावा (ROI) मिळेल का, याबद्दल गुंतवणूकदारांमध्ये चिंता वाढली आहे. कंपन्या आता 'ॲसेट-लाईट' (Asset-light) ऐवजी 'ॲसेट-हेवी' व्यवसायाकडे वळत आहेत. 2026 पर्यंत AI गुंतवणुकीचा हा टप्पा परिपक्व (Mature) होत असल्याचे दिसत असून, कंपन्यांवर प्रचंड भांडवली खर्चातून नफा मिळवण्याचा दबाव वाढत आहे.

भांडवल पुनर्वितरण: भारतासाठी 'रिव्हर्स एआय ट्रेड'

जगभरातील भांडवल आता AI हार्डवेअर उत्पादन केंद्रांकडे, जसे की दक्षिण कोरिया आणि तैवानकडे वळत आहे. याउलट, भारताला 'रिव्हर्स एआय ट्रेड' म्हणून पाहिले जात आहे. AI मागणीमुळे दक्षिण कोरिया आणि तैवानच्या शेअर बाजारांनी विक्रमी उच्चांक गाठले आहेत. फॉरेन पोर्टफोलिओ इन्व्हेस्टर्स (FPIs) आणि फॉरेन इन्स्टिट्यूशनल इन्व्हेस्टर्स (FIIs) यांनी भारतीय IT स्टॉकमधून मोठ्या प्रमाणात पैसे काढले आहेत. केवळ फेब्रुवारीच्या पहिल्या सहामाहीत ₹10,956 कोटी आणि 2025 मध्ये ₹74,698 कोटी इतका मोठा निधी बाहेर गेला आहे. यामुळे IT सेक्टमधील FII ची हिस्सेदारी ४ वर्षांतील नीचांकावर पोहोचली आहे. भारताचा AI हार्डवेअर पुरवठा साखळीशी थेट संबंध कमी असल्याने हे भांडवल पूर्व आशियाई देशांकडे वळत आहे.

भारतीय IT सेक्टोर: आव्हाने आणि संधी

भारतीय IT सेवा क्षेत्र एका महत्त्वाच्या टप्प्यावर उभे आहे. AI मुळे पारंपरिक व्यवसाय मॉडेल विस्कळीत होण्याची भीती आहे. एका अहवालानुसार, AI कोडिंग एजंट्समुळे (AI coding agents) खर्चात मोठी कपात होईल आणि 2027 पर्यंत भारतीय कंपन्यांचे कॉन्ट्रॅक्ट रद्द होण्याचे प्रमाण वाढू शकते. याचा परिणाम म्हणून, Nifty IT इंडेक्समध्ये 2026 च्या सुरुवातीला 19% ची घसरण झाली आहे, जी निफ्टी 50 इंडेक्सपेक्षा कमी कामगिरी दर्शवते. Wipro, LTIMindtree, Infosys आणि TCS सारख्या प्रमुख IT कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये लक्षणीय घट झाली आहे.

मात्र, यावर एक सकारात्मक बाजू देखील आहे. कोटक म्युच्युअल फंडाचे नीलेश शाह यांच्या मते, IT शेअर्सची ही विक्री 'अविश्वसनीय' आहे. तसेच, काही विश्लेषकांच्या मते, भारतीय IT कंपन्या उद्योगांना AI स्वीकारण्यास मदत करून फायदा मिळवू शकतात. Infosys आणि Anthropic यांच्यातील भागीदारी हे याचे उदाहरण आहे, जिथे कंपन्या स्मॉल लँग्वेज मॉडेल (SLMs) विकसित करण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहेत. जेफरीजच्या (Jefferies) अंदाजानुसार, 2030 पर्यंत Infosys सारख्या कंपन्या $300–400 अब्ज च्या मार्केटमध्ये प्रवेश करू शकतील.

भविष्यातील वाटचाल

AI मुळे होणाऱ्या विस्कळीततेची भीती आणि FIIs चा आऊटफ्लो यामुळे नजीकच्या काळात भारतीय IT सेक्टोरसमोर आव्हाने आहेत. तरीही, नवीन AI सेवा विकसित करण्याची क्षमता, विशेषतः कस्टम AI एजंट्स आणि SLMs मध्ये, या क्षेत्रासाठी वाढीचा मार्ग प्रशस्त करू शकते. काही ब्रोकर्सनी Mphasis सारख्या कंपन्यांना 'Buy' रेटिंग दिली आहे, कारण त्यांच्याकडे मोठ्या डील्सची गती कायम आहे. AI मुळे होणारी चिंता जास्त प्रमाणात वाढवली जात आहे आणि AI चा वापर कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी केला जात आहे, असे CLSA सारख्या संस्थांचे म्हणणे आहे. गुंतवणूकदार आता AI कडून महसूल निर्मितीच्या ठोस पुराव्यांची वाट पाहत आहेत, परंतु IT कंपन्या AI ऑर्केस्ट्रेटर्स (AI orchestrators) म्हणून मोठी भूमिका बजावण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.