टेक्नोलॉजी शेअर्समध्ये तुफानी तेजी, पण AI च्या खर्चावर नफ्याचे प्रश्नचिन्ह?

बाजारात तेजीचं कारण: AI गुंतवणुकीचा उत्साह

शुक्रवारच्या ट्रेडिंग सत्रात अमेरिकेतील प्रमुख निर्देशांकांमध्ये मजबूत वाढ झाली. Dow Jones Industrial Average पहिल्यांदाच 50,000 चा टप्पा ओलांडण्यात यशस्वी ठरला. S&P 500 मध्ये 1.7% ची वाढ झाली, तर Nasdaq Composite 1.9% वर चढला. या तेजीचे मुख्य कारण म्हणजे चिप बनवणाऱ्या Nvidia आणि Broadcom सारख्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये झालेली वाढ. Nvidia चे शेअर्स 7.3% तर Broadcom चे शेअर्स 7.2% वाढले, ज्यामुळे आठवड्याभरातील नुकसानीची मोठी भरपाई झाली.

या उत्साहामागे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) तंत्रज्ञानावर ग्राहकांकडून होणाऱ्या निरंतर खर्चाच्या वाढत्या अपेक्षा होत्या. Amazon ने गुरुवारी उशिरा AI, चिप्स आणि सॅटेलाइट प्रकल्पांमध्ये यावर्षी $200 अब्ज (अंदाजे ₹16,600 अब्ज) खर्च करण्याची घोषणा केली, जी Alphabet च्या पूर्वीच्या घोषणांशी मिळतीजुळती आहे. हा प्रचंड भांडवली खर्च (Capex) कंपन्यांची दीर्घकालीन धोरणात्मक दूरदृष्टी दर्शवत असला तरी, गुंतवणूकदार यातून मिळणाऱ्या परताव्याबद्दल (Return on Investment) साशंक आहेत.

गुंतवणुकीचा खर्च विरुद्ध नफा: गुंतवणूकदारांची चिंता

या मोठ्या घोषणांनंतरही Amazon च्या शेअरमध्ये 7% ची घसरण झाली. याचे कारण म्हणजे, महसूल वाढीच्या तुलनेत प्रचंड खर्च करण्याची योजना गुंतवणूकदारांना खटकली. जरी AWS ची क्षमता वेगाने वापरली जात असल्याचे वृत्त असले तरी, खर्चाचा हा आकडा चिंता वाढवणारा आहे.

बाजारातील बारकावे आणि क्षेत्रांमधील बदल

शुक्रवारी बाजारात जोरदार उसळी दिसली असली तरी, एकूणच बाजार अजूनही सावध आहे. S&P 500 निर्देशांक सलग चौथ्या आठवड्यात तिसऱ्यांदा घसरणीकडे वाटचाल करत होता, जे बाजारातील खोलवर रुजलेल्या चिंता दर्शवते.

Amazon आणि Alphabet सारख्या टेक कंपन्यांच्या AI वरील प्रचंड भांडवली खर्चाच्या व्यतिरिक्त, AI मुळे पारंपरिक सॉफ्टवेअर कंपन्यांचे ग्राहक कमी होण्याची शक्यता आहे. Anthropic सारख्या कंपन्यांनी कायदेशीर कामांसारख्या सेवांसाठी विनामूल्य AI साधने (Tools) उपलब्ध करून दिल्याने ही चिंता आणखी वाढली आहे.

AI विकासासाठी महत्त्वपूर्ण असलेल्या सेमीकंडक्टर उद्योगाने चांगली कामगिरी केली. Nvidia चा मागील बारा महिन्यांचा (TTM) P/E रेशो अंदाजे 42.44x होता, जो सेमीकंडक्टर उद्योगाच्या सरासरी P/E 60.21x पेक्षा कमी आहे. Alphabet चा TTM P/E सुमारे 25.00 तर Amazon चा सुमारे 51.00 होता, जे टेक क्षेत्रातील कंपन्यांच्या विविध मूल्यांकन (Valuation) दर्शवते.

क्रिप्टो मार्केटमध्येही स्थिरता दिसून आली. Bitcoin $70,000 च्या वर परत आले, ज्यामुळे डिजिटल मालमत्तांशी संबंधित शेअर्सना आधार मिळाला. Robinhood Markets 13.6%, Coinbase Global 11.4% आणि Bitcoin मध्ये मोठी गुंतवणूक करणारी MicroStrategy 24.5% वाढली. मात्र, MicroStrategy च्या आर्थिक अहवालात Bitcoin च्या बाजारमूल्यातील बदलांमुळे मोठे GAAP नुकसान (Loss) दिसून आले.

उपभोक्ता भावना (Consumer Sentiment) सुधारल्याचे संकेत मिळाले. युनिव्हर्सिटी ऑफ मिशिगनच्या प्राथमिक अहवालानुसार, विशेषतः शेअर बाजारातील कामगिरीमुळे फायदा झालेल्या शेअर मालक असलेल्या घराण्यांमध्ये किंचित सुधारणा झाली. यामुळे आर्थिकदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांना फायदा झाला. United Airlines 9.2%, Delta Air Lines 7.6% आणि American Airlines 7.5% वाढले. लहान कंपन्यांचा समावेश असलेल्या Russell 2000 निर्देशांकात 3.4% ची वाढ झाली, जी अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेच्या लवचिकतेवरील वाढता विश्वास दर्शवते.

जागतिक स्तरावर, युरोपियन मार्केटमध्ये सामान्यतः वाढ दिसून आली, जरी Stellantis च्या शेअर्समध्ये 25.2% ची मोठी घसरण झाली. कंपनीने इलेक्ट्रिक वाहनांच्या (EV) उत्पादनाचा वेग कमी करण्याची घोषणा केली, कारण ऊर्जा संक्रमणाचा अंदाज चुकला होता. बॉंड मार्केटमध्ये, ट्रेझरी यील्ड्स तुलनेने स्थिर राहिले.

धोक्याची घंटा: AI खर्चावर प्रश्नचिन्ह

शुक्रवारची बाजारातील तेजी प्रभावी असली तरी, काही मूलभूत समस्या आणि मोठे धोके आहेत. AI मधील सध्याचा उत्साह मोठ्या प्रमाणावर होणाऱ्या गुंतवणुकीतून मिळणाऱ्या परताव्याबद्दल (ROI) शंका निर्माण करत आहे. Amazon ची 2026 मध्ये $200 अब्ज खर्च करण्याची योजना (जी 2025 च्या अंदाजे $125 अब्ज पेक्षा सुमारे 60% जास्त आहे) रोख प्रवाहावर (Cash Flow) ताण आणू शकते.

Amazon, Google आणि Microsoft सारख्या कंपन्यांचा 2026 मधील AI वरील अंदाजित एकूण खर्च $660 अब्ज इतका आहे. मात्र, यामुळे काही कंपन्यांच्या बाजार मूल्यामध्ये $900 अब्ज इतकी मोठी घट झाली आहे, कारण गुंतवणूकदार जास्त गुंतवणुकीतून कमी परतावा मिळण्याच्या AI शर्यतीमुळे थकून गेले आहेत.

याव्यतिरिक्त, AI च्या disruptive संभाव्यतेमुळे स्थापित सॉफ्टवेअर कंपन्यांना थेट धोका आहे. Anthropic सारख्या कंपन्यांनी विनामूल्य AI साधने बाजारात आणल्याने, ज्या कंपन्या पारंपरिक सॉफ्टवेअर आणि सेवांवर अवलंबून होत्या, त्यांचे ग्राहक कमी होऊ शकतात. यामुळे, AI-आधारित ऑटोमेशनमुळे आव्हान दिलेल्या कंपन्यांसाठी स्पर्धात्मक disadvantage निर्माण होतो.

Nvidia सारख्या प्रमुख AI कंपन्यांचे P/E रेशो अजूनही जास्त आहेत, आणि मागणीत घट झाल्यास किंवा स्पर्धा वाढल्यास त्यांच्या मूल्यांकनावर (Valuation) दबाव येऊ शकतो. MicroStrategy सारख्या कंपन्या, ज्यांचे भवितव्य Bitcoin च्या अस्थिर किमतींशी जोडलेले आहे, त्यांना मोठा धोका आहे; कंपनीच्या सध्याच्या Bitcoin होल्डिंगचे मूल्य त्यांच्या खरेदी किमतीपेक्षा कमी आहे.

पुढील वाटचाल

विश्लेषक AI गुंतवणुकीतून नफा मिळण्याचे ठोस संकेत शोधत आहेत. 2025 मध्ये AI सॉफ्टवेअर गुंतवणुकीचा अंदाज $174.1 अब्ज आहे, ज्यामध्ये 2030 पर्यंत 25% चा CAGR अपेक्षित आहे. मात्र, कंपन्या AI गुंतवणुकीचे EBIT मध्ये रूपांतर किती वेगाने करू शकतात, हा एक महत्त्वाचा प्रश्न आहे. 2026 मध्ये बाजार अस्थिर राहण्याची शक्यता आहे, विशेषतः जर ETF प्रवाह सकारात्मक राहिला, व्याजदर कमी झाले आणि कोणतीही मोठी नियामक अडचण आली नाही तरच मोठे gains अपेक्षित आहेत. शुक्रवारची बाजारातील सकारात्मक भावना, कमाई (Earnings), AI चा अवलंब आणि बदलत्या नियामक वातावरणावर संवेदनशील राहण्याची शक्यता आहे.