AI शर्यतीत पैशांची मोठी चणचण
गेल्या काही वर्षांपासून OpenAI ची वापरकर्ता संख्या वेगाने वाढली आहे. ChatGPT वापरणाऱ्यांची संख्या आठवड्याला 800 ते 900 दशलक्ष (million) पर्यंत पोहोचली आहे. पण या प्रचंड वाढीसोबतच कंपनीचा खर्चही गगनाला भिडला आहे. रिपोर्ट्सनुसार, कंपनीचा वार्षिक खर्च (operational burn rate) $17 अब्ज डॉलर्स पेक्षा जास्त आहे. कंपनीच्या 35 दशलक्ष पेड युझर्सकडून मिळणारे सबस्क्रिप्शन रेव्हेन्यू (subscription revenue) या मोठ्या खर्चापुढे अपुरे पडत आहे.
OpenAI ने 2025 मध्ये $20 अब्ज डॉलर्स चा वार्षिक रेव्हेन्यू ओलांडला असला तरी, प्रत्यक्ष नफा (profitability) मिळवण्यासाठी 2030 साल उजाडेल असा अंदाज आहे. कंपनीने 2027 पर्यंत $1 ट्रिलियन मूल्याचा IPO आणण्याचे मोठे ध्येय ठेवले आहे, पण त्यासाठी सध्याच्या आर्थिक अडचणींवर मात करणे आवश्यक आहे.
कॉम्प्युट कॉस्ट्स आणि वाढती स्पर्धा
जनरेटिव्ह AI (Generative AI) क्षेत्रात टिकून राहण्यासाठी प्रचंड भांडवल लागते. OpenAI ची वाढ त्यांच्या कॉम्प्युट कपॅसिटीवर (compute capacity) अवलंबून आहे, जी 2023 ते 2025 दरम्यान जवळजवळ दहापट वाढली आहे. कंपनी डेटा सेंटर्ससाठी $1.4 ट्रिलियन गुंतवणार असून, 2030 पर्यंत $100 अब्ज डॉलर्स चे अतिरिक्त भांडवल डेटा सेंटर्स आणि कस्टम चिप्ससाठी (custom chips) लागणार आहे.
या शर्यतीत Anthropic सारख्या कंपन्यांनी $30 अब्ज डॉलर्स ची नवीन फंडिंग उभारून $380 अब्ज डॉलर्स चे मूल्यांकन मिळवले आहे, तर Google चे Gemini प्लॅटफॉर्म 750 दशलक्ष युझर्ससह वेगाने विस्तारत आहे. Nvidia सारख्या चिप कंपन्यांचे बाजार भांडवल $5 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचले आहे, जे AI मधील प्रचंड संधी दर्शवते.
कमाईचे नवे मार्ग: जाहिराती आणि एंटरप्राइज
वाढता खर्च आणि नफा मिळवण्याचे आव्हान पाहता, OpenAI आता कमाईचे नवीन मार्ग शोधत आहे. कंपनी आपल्या मोफत ChatGPT प्लॅटफॉर्मवर आणि $8 प्रति महिना असलेल्या 'Go' प्लॅनवर जाहिराती (advertisements) दाखवण्याची चाचणी (testing) करत आहे. सीईओ सॅम ऑल्टमन (Sam Altman) यांनी यापूर्वी जाहिरातींवर आरक्षण दर्शवले होते, पण आता नवीन धोरणाचा भाग म्हणून यावर विचार सुरू आहे. या जाहिराती युझर्सना त्रास होणार नाहीत अशा पद्धतीने दाखवल्या जातील, असे त्यांचे म्हणणे आहे.
त्याचबरोबर, लाखो कंपन्या त्यांच्या AI उत्पादनांसाठी पैसे देत आहेत, त्यामुळे एंटरप्राइज सोल्यूशन्स (enterprise solutions) हा देखील कमाईचा एक महत्त्वाचा स्रोत बनत चालला आहे.
आर्थिक मॉडेलवर प्रश्नचिन्ह आणि नियामक धोके
OpenAI च्या आर्थिक मॉडेलच्या टिकाऊपणाबद्दल (sustainability) चिंता व्यक्त केली जात आहे. अंदाजानुसार, केवळ 5-6% युझर्स पेड प्लॅनवर येतात, ज्यामुळे प्रत्येक युझरला सेवा देण्याचा खर्च खूप जास्त आहे. 2026 मध्ये खर्च $17 अब्ज डॉलर्स आणि 2027 पर्यंत $35 अब्ज डॉलर्स पर्यंत पोहोचेल, तर 2029 पर्यंत एकूण तोटा $143 अब्ज डॉलर्स पर्यंत जाऊ शकतो, असा अंदाज आहे.
2025 च्या अंदाजित रेव्हेन्यूच्या 100 पट असलेल्या $1 ट्रिलियन च्या IPO मूल्यांकनावर काही विश्लेषक प्रश्नचिन्ह निर्माण करत आहेत. याशिवाय, जगभरातील AI नियमावली (regulatory scrutiny) आणि युरोपियन युनियनचा AI कायदा (EU's AI Act) यासारखे कायदेशीर अडथळेही कंपनीसमोर आहेत, ज्यामुळे अनुपालन (compliance) खर्चात वाढ होऊ शकते.
भविष्यातील वाटचाल: IPO ची निकड
OpenAI चे भविष्य हे नफा मिळवण्याचा ठोस मार्ग दाखवण्यावर अवलंबून आहे. कंपनी 2026 च्या उत्तरार्धात किंवा 2027 मध्ये IPO आणण्याची तयारी करत आहे, जेणेकरून AI विकासासाठी आवश्यक असलेले मोठे भांडवल (capital) उभारता येईल. Anthropic आणि Google Gemini सारख्या स्पर्धकांना टक्कर देण्यासाठी आणि मोठ्या प्रमाणावर विस्तार करण्यासाठी हा IPO अत्यंत महत्त्वाचा ठरू शकतो. गुंतवणूकदारांचा विश्वास जिंकणे आणि वाढता खर्च नियंत्रणात ठेवणे, हे OpenAI च्या IPO च्या यशासाठी महत्त्वाचे ठरेल.