मायकल बरीचा अल्फॅबेटला इशारा! १०० वर्षांच्या बाँडमुळे कंपनीची घसरण होणार?

बरीचा धोक्याचा इशारा

'बिग शॉर्ट' (Big Short) म्हणून प्रसिद्ध असलेले आणि २००८ च्या आर्थिक संकटाचा अंदाज आधीच वर्तवणारे इन्व्हेस्टर मायकल बरी यांनी आता अल्फॅबेट (Alphabet Inc.) या तंत्रज्ञान क्षेत्रातील महाकाय कंपनीच्या बाँड मार्केटमधील (Bond Market) एंट्रीवर चिंता व्यक्त केली आहे. कंपनीने अक्षरशः १०० वर्षांपर्यंत मुदत असलेले बाँड्स जारी केले आहेत. बरी यांच्या मते, हा निर्णय जगातील सर्वात मोठ्या टेक कंपन्यांपैकी एक असलेल्या अल्फॅबेटसाठी, १९९७ मध्ये मोटोरोलाने (Motorola) घेतलेल्या निर्णयासारखाच धोकादायक ठरू शकतो. त्यावेळी मोटोरोलाने असाच एक दीर्घकालीन बाँड जारी केला होता, ज्यानंतर कंपनीची घसरण सुरू झाली.

मोटोरोलाची कहाणी आणि पतनाची सुरुवात

१९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात मोटोरोला ही अमेरिकन उद्योगातील एक मोठी ताकद होती. बाजार मूल्य (Market Value) आणि विक्री (Sales) या दोन्ही बाबतीत ती अमेरिकेतील टॉप २५ कंपन्यांमध्ये गणली जात होती. त्यावेळी तर तिची ब्रँड प्रतिष्ठा मायक्रोसॉफ्टपेक्षाही (Microsoft) जास्त होती. याच काळात मोटोरोलाने १०० वर्षांचा बाँड जारी केला होता, जो त्यांच्या भविष्यावरील प्रचंड विश्वासाचे प्रतीक मानला गेला. मात्र, त्यानंतरच्या काळात मोटोरोलाची मोबाईल फोन मार्केटमध्ये नोकिया (Nokia) सारख्या स्पर्धकांशी स्पर्धा करताना पिछेहाट झाली. आयफोनच्या (iPhone) आगमनाने तर तिची स्थिती आणखी बिकट झाली. बरी यांनी निदर्शनास आणून दिले की, एकेकाळी नावीन्यतेत (Innovation) आघाडीवर असलेली मोटोरोला आज मार्केट कॅपिटलायझेशनमध्ये (Market Capitalization) २३२ व्या क्रमांकावर आहे आणि तिची वार्षिक विक्री (Sales) केवळ ११ अब्ज डॉलर्स आहे, जी तिच्या पूर्वीच्या वैभवाच्या तुलनेत अत्यंत कमी आहे.

अल्फॅबेटची कर्ज घेण्याची रणनीती

अल्फॅबेटने अमेरिकन डॉलर्स (USD), ब्रिटिश पौंड्स (GBP) आणि स्विस फ्रँक्स (CHF) मध्ये मोठ्या प्रमाणात निधी उभारण्यासाठी दीर्घ मुदतीचे बाँड्स जारी केले आहेत. यामागे कंपनीची अनेक दशके टिकणाऱ्या आर्थिक स्थिरतेची आणि कमी व्याजदरावर (Low Borrowing Costs) कर्ज उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे. दीर्घकालीन भांडवल (Long-term Capital) निश्चित दरावर मिळवण्यासाठी हा एक चांगला मार्ग असू शकतो. परंतु, बरी यांनी दिलेले मोटोरोलाचे उदाहरण यामागे गंभीर प्रश्न उभे करते की, इतक्या मोठ्या कालवधीत (Time Horizon) कंपनीचे यश किती निश्चित आहे?

दीर्घकालीन जोखीम

बरी यांची मुख्य चिंता ही आहे की, आज कितीही मोठी आणि प्रभावी असलेली कंपनीसुद्धा १०० वर्षांनंतर आपली बाजारातील स्थिती किंवा स्पर्धात्मकता (Competitive Standing) कशी असेल, याचा अचूक अंदाज लावू शकत नाही. १०० वर्षांचे कर्ज घेणे म्हणजे, चिरस्थायी बाजारातील वर्चस्व (Perpetual Market Leadership) आणि आर्थिक स्थिरता (Financial Stability) यावर जुगार खेळण्यासारखे आहे. मोटोरोलाच्या चुकीच्या निर्णयासारखी ही रणनीती भविष्यात कंपनीला कालबाह्य झालेल्या आर्थिक जबाबदाऱ्यांमध्ये अडकवू शकते आणि बाजारातील बदलांशी जुळवून घेण्याची तिची क्षमता कमी करू शकते. विशेषतः, बरी यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्तेत (Artificial Intelligence) होत असलेल्या प्रचंड गुंतवणुकीवरही (Investments) शंका व्यक्त केली आहे. त्यांच्या मते, तंत्रज्ञानाची वेगाने होणारी अप्रचलितता (Technological Obsolescence) आणि ऊर्जेच्या मर्यादा (Energy Constraints) यांसारखे मोठे, पण न स्वीकारलेले धोके आहेत.