विनोद खोसलांचा AI चा इशारा: भारतीय IT क्षेत्रावर टांगती तलवार? नोकऱ्या आणि कंपन्या धोक्यात!

AI मुळे IT क्षेत्राचे भविष्य अंधारात?

व्हिजनरी इन्व्हेस्टर विनोद खोसला यांनी जगाला AI च्या संभाव्य परिणामांबद्दल सावध केले आहे. त्यांच्या अंदाजानुसार, 2030 पर्यंत 80% नोकऱ्या AI मुळे संपुष्टात येतील, ज्यामुळे रोजगाराचे स्वरूप पूर्णपणे बदलेल. त्यांनी विशेषतः भारताच्या IT आणि BPO क्षेत्राला लक्ष्य केले आहे. खोसला यांच्या मते, AI ची वाढती क्षमता पाहता, पुढील पाच वर्षांत हे क्षेत्र जवळजवळ नामशेष होऊ शकते. हे भाकीत विशेषतः महत्त्वाचे आहे कारण भारतीय IT कंपन्या मोठ्या प्रमाणात मनुष्यबळावर आधारित आउटसोर्सिंग मॉडेलवर अवलंबून आहेत.

बाजारात घबराट, IT शेअर्स कोसळले

खोसला यांच्या इशाऱ्यामुळे बाजारात मोठी घबराट पसरली आहे. फेब्रुवारी 2026 च्या सुरुवातीला, Nifty IT इंडेक्समध्ये मोठी घसरण झाली. अवघ्या पाच ट्रेडिंग दिवसांमध्ये सुमारे 11% ची घसरण झाली, ज्यामुळे अब्जावधी रुपयांचे मार्केट व्हॅल्यू (Market Value) कमी झाले. AI मुळे IT कंपन्यांच्या मुख्य ॲप्लिकेशन सेवांमध्ये (Application Services) ऑटोमेशन (Automation) होण्याची भीती गुंतवणूकदारांना आहे, ज्यातून कंपन्यांना 40% ते 70% महसूल मिळतो. Jefferies आणि Motilal Oswal सारख्या ब्रोकरेज कंपन्यांनीही AI मुळे येणाऱ्या आव्हानांबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे.

'Sovereign AI' मध्ये विनोद खोसलांची मोठी गुंतवणूक

या धोक्याच्या इशाऱ्यादरम्यान, विनोद खोसला यांनी भारताच्या AI भविष्यासाठी एक सकारात्मक पाऊल उचलले आहे. त्यांनी 'Sarvam AI' या भारतीय AI स्टार्टअपमध्ये गुंतवणूक केली आहे. बंगळूरु स्थित या कंपनीने Lightspeed Venture Partners च्या मदतीने $41 मिलियन (सुमारे ₹340 कोटी) चा निधी उभारला आहे. Sarvam AI चा उद्देश भारताच्या विशिष्ट भाषिक आणि सांस्कृतिक गरजा पूर्ण करणारे स्वदेशी AI मॉडेल्स विकसित करणे आहे. खोसलांच्या मते, भारतासाठी 'AI in and for India' मॉडेल विकसित करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

भारत सरकारची 'IndiaAI Mission'

विनोद खोसला यांच्या 'Sovereign AI' वरील भर हा भारत सरकारच्या धोरणांशी जुळतो. मार्च 2024 मध्ये सरकारने ₹10,372 कोटी खर्चाची 'IndiaAI Mission' मंजूर केली आहे. या मिशनचा उद्देश देशात AI क्षमता वाढवणे, मूलभूत AI मॉडेल्स विकसित करणे, 38,000 हून अधिक GPUs सारख्या संगणकीय संसाधनांची उपलब्धता वाढवणे आणि AI क्षेत्रात कुशल मनुष्यबळ तयार करणे हा आहे. यातून भारत AI क्षेत्रात आत्मनिर्भर बनण्यास मदत होईल.

IT कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन (Valuation) धोक्यात?

Tata Consultancy Services (TCS), Infosys, Wipro आणि HCL Technologies सारख्या मोठ्या भारतीय IT कंपन्यांना ऐतिहासिकदृष्ट्या प्रीमियम व्हॅल्युएशन मिळत आले आहे. फेब्रुवारी 2026 पर्यंत, त्यांच्या P/E (Price-to-Earnings) रेशो 16.85x (Wipro) ते 20x (TCS, Infosys) पेक्षा जास्त आहेत. मात्र, AI मुळे सेवांचे ऑटोमेशन झाल्यास या कंपन्यांच्या कमाईवर आणि त्यामुळे व्हॅल्युएशनवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. उदाहरणार्थ, TCS ने AI मधून $1.8 बिलियन (त्याच्या एकूण महसुलाच्या केवळ 6%) चा वार्षिक महसूल मिळवला आहे, परंतु AI नसलेल्या व्यवसायांवर होणारा परिणाम चिंतेचा विषय आहे.

AI युगात IT क्षेत्रापुढील मोठे आव्हान

भारतीय IT क्षेत्राने भूतकाळात अनेक तांत्रिक बदलांशी जुळवून घेतले आहे. पण AI मुळे येणारे हे आव्हान अधिक गंभीर मानले जात आहे. AI एजंट्स (AI Agents) मानवी क्षमतांपेक्षा अधिक कार्यक्षमतेने आणि कमी खर्चात कामे करू शकत असल्याने, मनुष्यबळावर आधारित सेवा मॉडेल धोक्यात आले आहे. यामुळे कंपन्यांचे मार्जिन कमी होऊ शकते. प्रोडक्ट-आधारित कंपन्यांच्या तुलनेत, सेवा-आधारित IT कंपन्यांसाठी AI-आधारित नवीन बिझनेस मॉडेल्स (Business Models) तयार करणे अधिक गुंतागुंतीचे आणि खर्चिक ठरू शकते. AI चा वेगवान विकास पाहता, IT कंपन्यांना या बदलांशी जुळवून घेऊन नवीन मॉडेल्स विकसित करण्यासाठी वेळ कमी मिळेल.

भविष्यातील वाटचाल: बदल आणि अनिश्चितता

या आव्हानांना तोंड देत असतानाच, काही विश्लेषकांना AI सेवांमध्ये वाढ होण्याची अपेक्षा आहे. 2026 च्या मध्यापर्यंत AI डील्स (AI Deals) वाढण्याची शक्यता आहे. Nasscom आणि McKinsey नुसार, भारतीय टेक सेवा उद्योगाची वाढ 2027-30 पर्यंत 5-7% राहण्याचा अंदाज आहे, तर डेटा आणि AI सेगमेंट 12-15% वेगाने वाढू शकतो. IT कंपन्यांचे भविष्य हे कॉस्ट-आधारित सेवांमधून AI-सक्षम (AI-enabled) आणि रिझल्ट-ओरिएंटेड (Result-oriented) उपायांकडे होणाऱ्या स्थित्यंतरावर अवलंबून असेल. 'Sovereign AI' चा विकास हा एक महत्त्वाचा प्रयत्न आहे, पण या बदलांना कंपनी किती वेगाने स्वीकारते, यावरच त्यांचे भविष्य ठरेल.