भारतातील 'डिजिटल फ्रॉड'चा कहर: डीपफेकमुळे ग्राहकांचे कोटींमध्ये नुकसान, दररोज होतोय हा प्रकार!

ऑनलाइन स्कॅमचा रोजचा अनुभव

भारतीय नागरिक सध्या ऑनलाइन फसवणुकीच्या गर्तेत सापडले आहेत. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, तब्बल ९०% लोकांना दररोज कोणत्या ना कोणत्या स्कॅमचा (Scam) अनुभव येतो. प्रत्येक व्यक्तीला दिवसाला सरासरी १३ संशयास्पद मेसेज किंवा कॉल्स येतात, ज्यामुळे सतत सावध राहावे लागते.

ग्राहकांचे कोट्यवधींचे नुकसान

या फसवणुकीचा आर्थिक फटका बसलेल्या लोकांची संख्या मोठी आहे. सर्वेक्षणात सहभागी झालेल्या ५१% लोकांनी ऑनलाइन स्कॅममध्ये सरासरी ₹९३,१९५ इतकी मोठी रक्कम गमावली आहे. विशेष म्हणजे, अनेक फसवणुकीचे प्रकार फक्त ५ मिनिटांत पूर्ण होतात, ज्यामुळे पीडित व्यक्तीला प्रतिक्रिया देण्यास किंवा मदतीसाठी संपर्क साधण्यास वेळ मिळत नाही.

डीपफेक आणि व्हॉईस क्लोनचा धोका वाढला

ऑनलाइन स्कॅमर्स आता नवीन आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करत आहेत. 'डीपफेक' (Deepfake) आणि 'व्हॉईस क्लोन' (Voice Clone) तंत्रज्ञानाचा वापर करून फसवणुकीचे प्रमाण वाढले आहे. चिंताजनक बाब म्हणजे, एक तृतीयांश (1/3) लोकांना डीपफेक ओळखणे कठीण जाते. म्हणजेच, तंत्रज्ञान जितके प्रगत होत आहे, तितकेच सामान्य नागरिक या फसवणुकीला बळी पडण्याची शक्यता वाढत आहे.

प्रतिबद्धता आणि जागतिक संदर्भ

संशयास्पद मेसेज आल्यावरही ६६% लोक त्याला प्रतिसाद देतात, ज्यामुळे स्कॅमर्सना त्यांचे काम सोपे होते. भारताची डिजिटल अर्थव्यवस्था वेगाने वाढत असली तरी, सायबर गुन्हेगारीच्या (Cybercrime) घटनांमध्ये भारत जगातील आघाडीच्या देशांमध्ये गणला जात आहे. पूर्वीपासूनच भारतात स्कॅममुळे होणारे सरासरी नुकसान वाढत असून, हे वाढते डिजिटल व्यवहार आणि ट्रान्झॅक्शन (Transaction) याला कारणीभूत आहेत.

तज्ञांचा इशारा आणि भविष्य

सायबर सुरक्षा तज्ञ (Cybersecurity Experts) याबाबत वारंवार इशारा देत आहेत की, ग्राहकांना अधिक जागरूक करणे आणि तांत्रिक सुरक्षा उपायांमध्ये (Technical Safeguards) वाढ करणे आवश्यक आहे. डीपफेक आणि व्हॉईस क्लोनिंगसारख्या AI-आधारित फसवणुकीला आळा घालण्यासाठी जनजागृती मोहीम आणि कठोर नियमावलीची गरज आहे. तंत्रज्ञानाचा वेगवान विकास लक्षात घेता, स्कॅमर्सकडून नवनवीन युक्त्या वापरल्या जाण्याची शक्यता आहे, ज्यांना रोखणे एक मोठे आव्हान ठरणार आहे.