AI चा तडाखा: ₹2 लाख कोटींचे नुकसान!
4 फेब्रुवारी 2026 रोजी भारतीय शेअर बाजारात IT कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी पडझड झाली. Infosys, Tata Consultancy Services (TCS) आणि Wipro यांसारख्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये झालेल्या घसरणीमुळे त्यांची एकत्रित मार्केट व्हॅल्यू सुमारे ₹2 लाख कोटींनी कमी झाली. यामागे Anthropic च्या 'Claude Cowork' सारख्या प्रगत AI ऑटोमेशन टूल्सचा उदय हे प्रमुख कारण आहे. हे टूल्स कायदेशीर आणि अनुपालन (compliance) क्षेत्रातील जटिल व्यावसायिक कामे स्वयंचलित (automate) करू शकतात, ज्यामुळे पारंपरिक IT सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांच्या व्यवसायावर मोठा धोका निर्माण झाला आहे [3, 11, 13, 32].
धोरणात्मक बदलण्याची गरज
बाजारातील या प्रतिक्रियेमुळे, AI च्या प्रगत क्षमतांमुळे स्थापित IT आउटसोर्सिंग कंपन्यांची किंमत ठरवण्याची क्षमता (pricing power) आणि व्यवसाय मॉडेल कमी होऊ शकतात, अशी भीती वाढली आहे. या कंपन्या मोठ्या मनुष्यबळावर आणि बिल करण्यायोग्य तासांवर अवलंबून असतात [24, 41]. या घसरणीमुळे Infosys चे शेअर्स सुमारे 7.2%, TCS चे शेअर्स सुमारे 6-7% आणि Wipro चे शेअर्स अंदाजे 4% नी पडले [3, 11, 32]. हीच भावना जागतिक बाजारातही दिसून आली, जिथे अमेरिकेतील टेक स्टॉक्समध्येही घसरण झाली [34]. JP Morgan सारख्या काही विश्लेषकांचे मत आहे की ही घसरण अति प्रतिक्रिया असू शकते, परंतु AI चा स्पर्धात्मक धोका (competitive threat) स्पष्टपणे जाणवत आहे [3]. Jefferies ने IT क्षेत्रातील एक्सपोजर कमी करण्यासाठी त्यांच्या इंडिया मॉडेल पोर्टफोलिओमध्ये बदल केले आहेत, कारण परदेशी गुंतवणूकदारांच्या सततच्या बहिर्गामुळे (outflows) या क्षेत्रावर परिणाम होत आहे [13].
व्हॅल्यूएशन विरुद्ध इनोव्हेशन: गुंतवणुकीचा प्रश्न
या दबावामध्ये, प्रसिद्ध गुंतवणूकदार विकास खेमणी यांनी Infosys चे सह-संस्थापक नारायण मूर्ती यांच्यासह उद्योग क्षेत्रातील दिग्गजांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. खेमणी यांच्या मते, कंपन्या प्रचंड नफा मिळवूनही संशोधन आणि विकास (R&D) आणि व्हेंचर कॅपिटल गुंतवणुकीला प्राधान्य देत नाहीत. त्यांनी कंपन्यांना त्यांच्या वार्षिक नफ्यातील 2% रक्कम व्हेंचर फंडमध्ये गुंतवण्याचा सल्ला दिला आहे, जेणेकरून नवकल्पनांना (innovation) चालना मिळेल [Scraped News]. सध्या, प्रमुख IT कंपन्या AI मध्ये गुंतवणूक करत आहेत. Infosys ने 'Citizens' सोबत AI-first इनोव्हेशन हबसाठी आणि HanesBrands सोबत $2 अब्ज च्या AI डीलसाठी भागीदारी केली आहे [4, 18, 30, 35]. TCS आपल्या AI डेटा सेंटर व्यवसायाला, Hypervault, स्केल करण्यासाठी $1 अब्ज ची गुंतवणूक करत आहे [8, 33]. Wipro ने AI प्रगतीसाठी $1 अब्ज चे वचन दिले असून, AI360 प्रोग्राम सुरू केला आहे आणि Microsoft सोबत भागीदारी केली आहे [7, 20, 26, 40].
स्पर्धात्मक लँडस्केप आणि भविष्यातील वाटचाल
अलीकडील बाजारातील अस्थिरता असूनही, या IT दिग्गजांचे व्हॅल्यूएशन लक्षणीय आहे. फेब्रुवारी 2026 च्या सुरुवातीला, Infosys चे मार्केट कॅप अंदाजे ₹6.2 लाख कोटी असून P/E रेशो 22.2 आहे. TCS चे मूल्य सुमारे ₹10.85 लाख कोटी आहे, ज्याचा P/E रेशो सुमारे 22.7 आहे. Wipro, 18.4 च्या P/E रेशोवर व्यवहार करत असून, त्याचे मार्केट कॅप अंदाजे ₹2.45 लाख कोटी आहे [2, 6, 9, 12, 14, 19, 23, 25, 31, 36, 38, 39, 43, 45]. उद्योगाचा सरासरी P/E रेशो सुमारे 25.77 आहे, जो सूचित करतो की Wipro सध्या सवलतीत (discount) मिळत आहे. MarketsMOJO ने Wipro ला 'Hold' रेटिंग दिली आहे, पण वाढीच्या (growth) धीम्या गतीकडे लक्ष वेधले आहे [49].
आउटलूक: AI च्या गरजेनुसार जुळवून घेणे
सध्याचे बाजारपेठेतील वातावरण भारतीय IT कंपन्यांना केवळ सेवा सुधारण्याऐवजी AI आणि नवकल्पनांचे अधिक सखोल एकत्रीकरण (integration) करण्यास भाग पाडत आहे. R&D आणि व्हेंचर फंडिंगबाबतची टीका एक धोरणात्मक चर्चेकडे निर्देश करते: या कंपन्या AI मुळे होणाऱ्या व्यत्ययापासून (disruption) स्वतःला वाचवण्यासाठी भविष्यातील मॉडेलमध्ये पुरेशी गुंतवणूक करत आहेत का? या IT कंपन्यांकडे मोठी आर्थिक ताकद असली आणि त्या AI मध्ये धोरणात्मक गुंतवणूक करत असल्या तरी, बाजाराची चिंता दर्शवते की AI युगात टिकून राहण्यासाठी आणि स्पर्धात्मक राहण्यासाठी अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि व्हेंचर क्रिएशनकडे अधिक आक्रमकपणे वळण्याची गरज आहे.