AI मुळे भारतीय IT कंपन्यांसमोर मोठे आव्हान, नफ्यावर ताण आणि वाढ खुंटणार?

AI मुळे IT सेवांवर 'Deflation' चा धोका?

सध्या जगभरातील कंपन्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) तंत्रज्ञानावर मोठ्या प्रमाणात खर्च करत आहेत. हा वाढता खर्च AI इन्फ्रास्ट्रक्चर, सॉफ्टवेअर आणि प्लॅटफॉर्मकडे वळत आहे. यामुळे पारंपरिक IT सेवांसाठीचे बजेट कमी होत आहे, परिणामी IT कंपन्यांची वाढ मंदावली आहे आणि नफ्यावर दबाव येत आहे. यालाच 'AI-led deflation' म्हटले जात आहे.

कोटकचा अहवाल आणि आकडेवारी

Kotak Institutional Equities च्या अहवालानुसार, या 'AI-led deflation' मुळे पुढील काही वर्षांत भारतीय IT कंपन्यांच्या वार्षिक महसुलावर सुमारे 3.5% इतका नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. कंपन्या AI च्या मदतीने कार्यक्षमतेत वाढ करत असल्याने, क्लायंट्सकडून नवीन कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि रिन्यूअल्समध्ये किमती कमी करण्याची मागणी वाढत आहे. मार्च तिमाहीत अनेक मोठ्या IT कंपन्यांनी महसुलाचे अंदाज चुकवले आहेत. इन्फोसिसने (Infosys) FY27 साठी 1.5% ते -3.5% पर्यंतच्या स्थिर चलन वाढीचा (constant currency growth) अंदाज दिला आहे, जो खूपच सावध (cautious) मानला जात आहे.

जागतिक खर्च विरुद्ध IT सेवा वाढ

जगभरातील एकूण टेक्नॉलॉजी खर्चात लक्षणीय वाढ अपेक्षित आहे. 2026 पर्यंत हा खर्च $5.6 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, जो 7.8% ने वाढेल. मात्र, IT सेवांमधील वाढीचा वेग खूपच कमी आहे, जो 2026 पर्यंत फक्त 4.2% राहण्याचा अंदाज आहे. IT सेवांचा कंपन्यांच्या एकूण टेक बजेटमधील हिस्सा कमी होत असल्याचे हे स्पष्ट चित्र आहे. AI हार्डवेअरमधील गुंतवणूक पारंपरिक IT सेवा पुरवठादारांना तितका फायदा पोहोचवत नाहीये.

वाढती स्पर्धा आणि मार्जिनवर दबाव

सध्या IT कंपन्यांमध्ये डील मिळवण्यासाठी तीव्र स्पर्धा पाहायला मिळत आहे. पूर्वी जिथे काही कंपन्यांच्या अंमलबजावणीतील (execution) अडचणींचा फायदा इतरांना मिळत असे, तिथे आता सर्वच कंपन्या एकाच व्यवसायासाठी धावपळ करत आहेत. या तीव्र स्पर्धेसोबतच क्लायंट्सकडून किमती कमी करण्याची मागणी यामुळे कंपन्यांचे महसूल आणि नफा दोन्ही कमी होत आहेत. HCL Technologies ने AI मुळे 3% ते 5% पर्यंत डिफ्लेशन अनुभवत असल्याचे संकेत दिले आहेत, तर Wipro लाही काही डील्समध्ये मार्जिनवर दबाव जाणवत आहे. याउलट, Persistent Systems आणि Coforge सारख्या मिड-टियर कंपन्या AI च्या नवीन संधींचा फायदा घेण्यासाठी अधिक चांगल्या स्थितीत असल्याचे मानले जात आहे.

IT इंडस्ट्रीमध्ये मूलभूत बदल

Kotak इन्स्टिट्यूशनल इक्विटीज AI-led deflation ला एक तात्पुरते चक्र मानत असले तरी, अनेक तज्ञांच्या मते हा एक दीर्घकालीन आणि मूलभूत बदल आहे. AI मुळे कोड जनरेशन (code generation) आणि टेस्टिंगसारखी कामे ऑटोमेट (automate) होत आहेत, ज्यामुळे पारंपरिक IT मॉडेलला आव्हान मिळत आहे. आता कंपन्यांना तासांवर आधारित सेवांऐवजी (selling hours) परिणामांवर आधारित (outcome-based) कामांवर लक्ष केंद्रित करावे लागेल आणि AI ट्रान्सफॉर्मेशन पार्टनर (AI transformation partner) बनावे लागेल.

दीर्घकालीन चिंता आणि भविष्यातील मार्ग

AI मुळे IT सेवांमधील पारंपरिक कामांची (application and infrastructure management) मागणी कमी होऊ शकते, जी सध्या मोठ्या IT कंपन्यांच्या 70-80% महसुलाचा भाग आहे. ज्या कंपन्या AI सेवा, डेटा स्ट्रॅटेजी आणि AI oversight मध्ये लवकर बदल करणार नाहीत, त्यांना नफ्यात घट आणि वाढीसाठी संघर्ष करावा लागू शकतो. IT कंपन्यांचे शेअर्स या धोक्याचे पूर्णपणे प्रतिबिंब दाखवत नाहीत, असाही एक मतप्रवाह आहे.

भारतीय IT क्षेत्राचे भविष्य

Kotak Institutional Equities ने 'Neutral' रेटिंग कायम ठेवली आहे. त्यांच्या मते, AI-led pricing impact ही एक अवस्था आहे जी नवीन AI संधी वाढल्याने पुढील दोन ते तीन वर्षांत उलटून जाऊ शकते. मात्र, सध्या IT क्षेत्रात FY2027 पर्यंत मोठ्या सुधारणेची अपेक्षा नाही. मोठ्या IT कंपन्यांसाठी वाढीचे अंदाज आता 1% ते 4% च्या दरम्यान आहेत. निफ्टी IT इंडेक्समध्ये (Nifty IT index) घट झाली असली तरी, IT क्षेत्राचा तंत्रज्ञानातील बदलांशी जुळवून घेण्याचा इतिहास पाहता, AI-चालित सेवांद्वारे भविष्यातही ते टिकून राहू शकतात, अशी आशा काही विश्लेषक व्यक्त करत आहेत.