भारतातील स्मार्टफोन विक्रीत **9%** घट; तरीही 'प्रीमियम' सेगमेंटमध्ये तेजी कायम!

बाजारात कशामुळे घसरण?

२०26 वर्षाची सुरुवात भारतीय स्मार्टफोन बाजारासाठी फारशी चांगली झाली नाही. सुरुवातीच्या नऊ आठवड्यांत विक्रीत 9% ची घसरण झाली. मेमरी चिप्ससारख्या कंपोनंट्सच्या वाढत्या किमती आणि सर्वसाधारणपणे ₹1,500 ने वाढलेल्या किमती यामुळे ग्राहकांची खरेदी क्षमता कमी झाली आहे. प्रजासत्ताक दिनाच्या (Republic Day) निमित्ताने झालेल्या ऑनलाइन विक्रीने थोडी गती दिली असली तरी, मर्यादित ऑफर्स (Promotions) आणि नवीन मॉडेल्सची कमतरता यामुळे ही गती टिकू शकली नाही.

प्रीमियम सेगमेंटची चमक कायम

विक्रीच्या संख्येत मोठी घट होऊनही, बाजाराचे एकूण मूल्य (Value) स्थिर राहिले आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे 'प्रीमियम' सेगमेंटमधील (Premium Segment) वाढती मागणी. ₹30,000 पेक्षा जास्त किमतीचे फोन घेण्याकडे ग्राहकांचा कल वाढला आहे. २०24 च्या सुरुवातीला 20% युनिट्स आणि 51% मार्केट व्हॅल्यू प्रीमियम फोनचे होते, तर २०26 च्या सुरुवातीला हे प्रमाण 22% पर्यंत पोहोचले आहे.

काही कंपन्यांना फायदा

या आव्हानात्मक बाजारात काही कंपन्यांनी चांगली कामगिरी केली आहे. वीवो (vivo) कंपनीने २०26 च्या पहिल्या नऊ आठवड्यांत 19% ची वाढ नोंदवली, तर ऍपलने (Apple) 12% ची वाढ साधली. ऍपलने आपल्या आयफोन १७ (iPhone 17) सिरीजसाठी दिलेल्या सवलतींचा फायदा घेतला.

भविष्यातील अंदाज चिंताजनक

मात्र, बाजाराचा एकूण दृष्टिकोन (Outlook) सावध आहे. रिसर्च डायरेक्टर तरुण पाठक (Tarun Pathak) यांच्या मते, जागतिक स्तरावरील अनिश्चितता, भू-राजकीय तणाव (Geopolitical Tensions) आणि वाढत्या कमोडिटी किमतींमुळे २०२६ मध्ये स्मार्टफोन बाजारात 10% पर्यंत घसरण होऊ शकते. आयडीसी (IDC) संस्थेने देखील मेमरी पुरवठा साखळीतील (Memory Supply Chain) व्यत्ययांमुळे बाजारात मोठी घसरण होण्याची शक्यता वर्तवली आहे.

किमती का वाढत आहेत?

मेमरी चिप्स (DRAM आणि NAND Flash) च्या किमतीत 40% पर्यंत वाढ अपेक्षित आहे. यामुळे उत्पादन खर्चात 8%-15% वाढ होऊ शकते. एआय डेटा सेंटर्सची (AI Data Centers) वाढती मागणी हे याचे एक प्रमुख कारण आहे. कंपन्यांना हा वाढलेला खर्च ग्राहकांवर लादण्याशिवाय पर्याय नाही. स्मार्टफोनच्या एकूण किमतीत मेमरी चिप्सचा मोठा वाटा असतो, त्यामुळे स्वस्त फोन्सवर याचा जास्त परिणाम होत आहे. यामुळे कंपन्यांनी नवीन मॉडेल्स अधिक किमतीत सादर केले आहेत किंवा जुन्या मॉडेल्सच्या किमती वाढवल्या आहेत. २०२५ मध्ये भारतातील सरासरी विक्री किंमत (Average Selling Price - ASP) $282 पर्यंत पोहोचली आहे.

सेगमेंटनुसार परिणाम

वाढत्या किमतींमुळे स्वस्त आणि मध्यम श्रेणीतील फोन्सवर (Entry-level and Mass-budget Segments) मोठा परिणाम झाला आहे. २०24 च्या पहिल्या तिमाहीत एंट्री-लेव्हल सेगमेंट 14% ने घसरला. याउलट, प्रीमियम सेगमेंटने आपली पकड मजबूत केली आहे.

स्पर्धेतील कल

२०25 च्या सुरुवातीला, वीवो (vivo) व्हॉल्यूममध्ये (Volume) आघाडीवर होते, तर सॅमसंग (Samsung) व्हॅल्यूमध्ये (Value) पुढे होते. या दरम्यान, शाओमी (Xiaomi) कंपनीच्या विक्रीत 37% ची मोठी घट झाली. ऍपलने मात्र प्रीमियम सेगमेंटमध्ये दमदार वाढ कायम ठेवली.

ग्राहकांवर ताण

वाढत्या किमती आणि रुपयाचे अवमूल्यन (Currency Depreciation) यामुळे अनेक भारतीय ग्राहकांसाठी स्मार्टफोन घेणे कठीण झाले आहे. मेमरी चिप्सच्या किमती आणखी 40% वाढल्यास, $200 पेक्षा कमी किमतीचे फोन्स उत्पादकांसाठी परवडणारे राहणार नाहीत. यामुळे बाजारात एकीकरण (Consolidation) वाढू शकते.

सेकंड हँड मार्केटची वाढ

नवीन स्वस्त फोन्सची कमी होत चाललेली मागणी पाहता, ग्राहक आता सेकंड हँड (Second-hand) किंवा रिफर्बिश्ड (Refurbished) फोन्सकडे वळू शकतात. २०२६ पर्यंत भारतातील वापरलेल्या (Used) स्मार्टफोन बाजाराचा आकार $10 बिलियन पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे.

पुढील वाटचाल

कंपन्या आता प्रीमियम-फोकस्ड स्ट्रॅटेजी (Premium-focused Strategy) ठेवून नवीन लाँच आणि फायनान्सिंग (Financing) पर्यायांवर भर देतील. ईएमआय (EMI) सारख्या सोप्या फायनान्सिंगमुळे ग्राहक महागडे फोन खरेदी करू शकतील. आयडीसीच्या (IDC) अंदाजानुसार, २०२६ मध्ये मेमरीची कमतरता असूनही, प्रीमियम सेगमेंटमधील मागणीमुळे व्हॅल्यू ग्रोथ (Value Growth) टिकून राहील, परंतु रिकव्हरी (Recovery) हळू आणि असमान असेल.