Mythos AI: भारताच्या Fintech मध्ये AI चा वापर की सायबर धोका? सरकारची कडक नजर!

AI तंत्रज्ञानाचा वापर की धोके? सरकारची चिंता

वित्तीय सेवा विभागाचे सचिव एम. नागरजू (M. Nagaraju) यांनी स्पष्ट केले आहे की, AI तंत्रज्ञान हे आर्थिक समावेशनाला (Financial Inclusion) प्रोत्साहन देणारे ठरू शकते, पण त्याच वेळी ते धोक्याचेही कारण बनू शकते. त्यामुळे यावर काळजीपूर्वक विचार करणे आवश्यक आहे. या पार्श्वभूमीवर, केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन (Nirmala Sitharaman) यांनी बँकांशी चर्चा केली असून, Mythos AI शी संबंधित मुद्द्यांवर सरकार गंभीर असल्याचे दिसून येत आहे.

जागतिक स्तरावर चर्चा आणि देशांतर्गत उपाय

भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) जगभरातील इतर नियामकांकडून Mythos AI सारख्या शक्तिशाली मॉडेल्समुळे निर्माण होणाऱ्या धोक्यांविषयी माहिती घेत आहे. देशांतर्गत, RBI ने AI च्या वापरासाठी FREE-AI नावाचा एक विस्तृत आराखडा (Framework) तयार केला आहे. यामध्ये सुरक्षा, पारदर्शकता, जबाबदारी, निष्पक्षता, सर्वसमावेशकता आणि स्पष्टता यांसारख्या तत्त्वांचा समावेश आहे. याचा उद्देश AI चा वापर जबाबदारीने व्हावा आणि त्याचा फायदा आर्थिक सेवा सुधारण्यासाठी व्हावा हा आहे.

डेटा सार्वभौमत्व आणि प्रवेशातील अडथळे

नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) देशातील डिजिटल पेमेंट सिस्टमसाठी Mythos AI च्या संभाव्य धोक्यांची (Vulnerabilities) आणि सायबर हल्ल्यांची (Cyber Risks) शक्यता तपासण्यासाठी लवकर प्रवेश मिळवण्याचा प्रयत्न करत आहे. मात्र, Anthropic चे हे मॉडेल अमेरिकेतील सर्व्हरवर (US-hosted servers) असल्याने, भारताला स्थानिक डेटा वापरून त्याची चाचणी घेण्यात अडचणी येत आहेत. यामुळे डेटा गव्हर्नन्स (Data Governance) आणि परदेशी तंत्रज्ञानावरील अवलंबित्व याबद्दल चिंता वाढली आहे.

वाढते सायबर धोके आणि प्रणालीगत चिंता

AI च्या क्षमता जितक्या जास्त, तितकेच सायबर हल्ल्यांचे धोकेही वाढतात. तज्ञांच्या मते, Mythos AI सारखे प्रगत तंत्रज्ञान सायबर हल्लेखोरांसाठी प्रवेशाची पातळी कमी करू शकते. यामुळे कमी कौशल्याचे हल्लेखोरही मोठे हल्ले करू शकतील. भारताच्या अनेक जुन्या वित्तीय प्रणाली (Legacy Systems) या धोक्यांना अधिक बळी पडू शकतात. तसेच, परदेशी सर्व्हरवर असलेले AI मॉडेल्स प्रणालीगत जोखीम (Systemic Risks) निर्माण करू शकतात. AI मॉडेल्सची अपारदर्शकता (Opacity) आणि अल्गोरिदमिक पक्षपात (Algorithmic Bias) यामुळे आर्थिक समावेशनाऐवजी असमानता वाढण्याची भीती आहे.

भविष्यातील वाटचाल: नवोपक्रम आणि सुरक्षिततेचा समतोल

भारताचा AI च्या वापराकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन हा तांत्रिक प्रगती आणि सुरक्षितता यांच्यातील समतोल राखण्याचा आहे. RBI चा FREE-AI आराखडा आणि NPCI च्या चाचणी पुढाकारामुळे AI चा वापर जबाबदारीने व्हावा, हे दिसून येते. मात्र, परदेशी मॉडेल्सवर अवलंबून राहण्याऐवजी देशांतर्गत AI क्षमता विकसित करणे आवश्यक आहे. यासाठी सरकारला आंतरराष्ट्रीय सहकार्य आणि कठोर नियामक देखरेखेसह स्थानिक AI विकासाला चालना द्यावी लागेल.