Whalesbook
डिझाइन-केंद्रित धोरणात्मक बदल
India Semiconductor Mission 2.0 (ISM 2.0) च्या लाँचमुळे देशाचा सेमीकंडक्टर उद्योगाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन निश्चितपणे बदलला आहे. केवळ उत्पादन पायाभूत सुविधांवर (Manufacturing Infrastructure) लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी, आता देशांतर्गत चिप डिझाइन क्षमता (Indigenous Chip Design Capabilities) आणि वेगाने वाढणारे डीप-टेक स्टार्टअप्स (Deep-Tech Startups) यांसारख्या गोष्टींना सर्वोच्च प्राधान्य दिले जात आहे. केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी या धोरणात्मक बदलाचे व्हिजन स्पष्ट केले आहे. त्यांच्या मते, भारतातून डिझाइन कंपन्या आणि स्टार्टअप्सनी उत्पादने विकसित करावीत, मार्केटमध्ये आपले स्थान निर्माण करावे आणि 'Qualcomm' सारख्या जागतिक कंपन्यांप्रमाणे नावलौकिक मिळवावा, हे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. महत्त्वाकांक्षी 2 नॅनोमीटर (2nm) नोडपर्यंतच्या चिप्स विकसित करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.
मजबूत देशांतर्गत परिसंस्था उभारणी
ISM 2.0 अंतर्गत, भारतात एक व्यापक आणि स्वयंपूर्ण सेमीकंडक्टर परिसंस्था (Ecosystem) तयार करण्यावर भर दिला जात आहे. यामध्ये चिप्सच्या उत्पादनासाठी अत्यावश्यक असणारी विशेष उपकरणे, रसायने आणि वायू पुरवणारे भागीदार जोडले जातील. त्याचबरोबर, चिप्सचे उत्पादन (yield) सुधारण्यासाठी लागणारे तंत्रज्ञान आणि सेवांवरही लक्ष केंद्रित केले जाईल. अर्थमंत्र्यांनी बजेटमध्ये याला पाठिंबा दर्शवला असून, या एकत्रित प्रयत्नांमुळे देशांतर्गत सेमीकंडक्टर विकास आणि उत्पादन साखळी (Value Chain) अधिक मजबूत होईल.
जागतिक बेंचमार्क आणि भारताची महत्त्वाकांक्षा
भारताचा हा नवीन दृष्टिकोन जागतिक ट्रेंड्सशी सुसंगत आहे. अमेरिका आणि युरोपियन युनियनसारखे देशही डिझाइन आणि R&D वर अधिक लक्ष केंद्रित करत आहेत. तैवानसारखा देश उत्पादन क्षेत्रात अग्रेसर असूनही, MediaTek सारख्या फॅबलेस डिझाइन कंपन्यांनी अब्जावधी डॉलर्सचे बाजार भांडवल (Market Capitalization) मिळवले आहे. सेमीकंडक्टर डिझाइन कंपन्यांचे P/E रेशो साधारणपणे 25x ते 40x पर्यंत असतो, जो बौद्धिक संपदेचे मोठे मूल्य दर्शवतो. याउलट, भारतीय IT सेक्टरचा P/E रेशो 20x-30x दरम्यान असतो, परंतु सेमीकंडक्टर डिझाइन उद्योगात भारत अजून सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे.
अंमलबजावणीतील आव्हाने आणि स्पर्धा
मात्र, ISM 2.0 च्या मार्गात अनेक आव्हाने आहेत. स्वदेशी डिझाइन कंपन्यांना जागतिक स्तरावर प्रस्थापित होण्यासाठी खूप भांडवल आणि वेळ लागेल. सध्या जागतिक स्तरावर अनेक दशकांचा अनुभव असलेल्या आणि मालकीचे तंत्रज्ञान (Proprietary Technology) असलेल्या कंपन्यांशी स्पर्धा करावी लागेल. तसेच, उच्च-व्हॉल्यूम चिप उत्पादनासाठी (High-Volume Manufacturing) सुरुवातीला परदेशी फॅब्रिकेशन सुविधांवरच अवलंबून राहावे लागेल, कारण यासाठी प्रचंड गुंतवणूक आणि तांत्रिक कौशल्य लागते. देशांतर्गत उपकरणे, साहित्य आणि R&D सेवांची परिसंस्था अजून विकसित होणे आवश्यक आहे.
भविष्यातील दृष्टिकोन आणि विश्लेषकांचे मत
विश्लेषकांच्या मते, ISM 2.0 चा चिप डिझाइनवरचा भर हा सेमीकंडक्टर व्हॅल्यू चेनमध्ये (Value Chain) अधिक मूल्य मिळवण्यासाठी एक सकारात्मक पाऊल आहे. स्टार्टअप्स आणि इनोव्हेशनमुळे (Innovation) भारताच्या टेक सेक्टरला नवी दिशा मिळेल. मात्र, या महत्त्वाकांक्षा प्रत्यक्षात येण्यासाठी प्रभावी धोरणांची अंमलबजावणी, निरंतर गुंतवणूक आणि अनुकूल नियामक वातावरण आवश्यक आहे. Qualcomm सारख्या जागतिक कंपन्यांशी सहयोग आणि ज्ञानाचे हस्तांतरण (Knowledge Transfer) दीर्घकालीन यशासाठी महत्त्वाचे ठरू शकते.